الروم ٥

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

به سبب یاری خداوند؛ و او هر کس را بخواهد یاری می‌دهد؛ و او صاحب قدرت و رحیم است!

به نصرت الهى. هر كه را خواهد يارى مى‌دهد، و اوست شكست ناپذير مهربان. در ظرف چند سال «بضع مدتى ميان سه و نه است». للّه الامر: حكم و فرمان از آن خداست. يومئذ: در آن روز. يفرح: شاد مى‌شود. يفرح المؤمنون بنصر اللّه: خوشحال مى‌شوند مؤمنان به خاطر يارى خدا.

هر كه را بخواهد يارى مى‌كند، و اوست شكست‌ناپذير مهربان.

به یاری خدا، که خدا هر که را بخواهد نصرت و فیروزی می‌بخشد و اوست که مقتدر و مهربان است.

به سبب نصرت و یاری خدا، [آری او] هرکس را بخواهد یاری می دهد، و تنها او توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

به يارى خدا. خدا هر كس را كه بخواهد يارى مى‌كند، زيرا پيروزمند و مهربان است.

به نصرت الهی، که هر کس را بخواهد یاری می‌کند، و او پیروزمند مهربان است‌

به يارى خدا هر كه را خواهد يارى دهد، و اوست تواناى بى‌همتا و مهربان.

(آری! خوشحال می‌شوند) از یاری خدا. خدا هر کسی را که بخواهد یاری می‌دهد، و او بس چیره (بر دشمنان خود) و بسیار مهربان (در حق دوستان خویش) است.

به یاری خدا. (و او) کسی را که بخواهد یاری می‌کند و او عزیز رحمتگر بر ویژگان است.

به یاری خدا یاری کند هر که را خواهد و او است عزّتمند مهربان‌


الروم ٤ آیه ٥ الروم ٦
سوره : سوره الروم
نزول : ٦ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٩
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«بِنَصْرِاللهِ»: متعلّق به (یَفْرَحُ) است.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

نزول

شأن نزول آیات ۲ تا ۵:

«شیخ طوسى» گویند: در سبب نزول این آیات چنین معروف است وقتى که رومیان در جنگى مغلوب ایرانیان شدند، مشرکین خوشحال گردیدند از این که ایرانیان که اهل کتاب نبودند بر رومیان که اهل کتاب (مسیحى) بودند، غالب گشتند و روى این قیاس مى گفتند: سرانجام ما نیز که اهل کتاب نیستیم بر محمد و یارانش که اهل کتاب هستند پیروز خواهیم گشت.

این موضوع بر مسلمین گران آمد و خداوند با نزول این آیات خبر داد که اگر چه روم مغلوب شده است ولى بزودى جنگ دیگرى دوباره میان آن‌ها برپا خواهد شد و در این جنگ رومیان غالب خواهند گردید آن هم در عرض چند سال و بضع عدد ما بین سه سال تا ده سال مى باشد و این موضوع از معجزات قرآن است که براى رسول خدا صلى الله علیه و آله از امر غیب که اتفاق نیفتاده بود خبر داده است.]

تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ «5»

خداوند هر كس را بخواهد، به يارى خود يارى مى‌كند، و او قدرتمند و نفوذ ناپذير مهربان است.

جلد 7 - صفحه 179

نکته ها

كلمه‌ى‌ «بِضْعِ» به معناى قطعه است، چنانكه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: «فاطمة بضعة منى» «1» فاطمه پاره‌ى تن من است. گاهى مراد از «بِضْعِ»، قطعه‌اى از زمان (بين سه تا نه سال) است.

سؤال: پيروزى سپاه روم بر ايرانيان، چه ربطى به مسلمانان دارد كه قرآن مى‌فرمايد:

«يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ»

پاسخ: پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نامه‌اى به پادشاهان ايران و روم نوشت و آن دو را به دين مبين اسلام دعوت كرد. خسرو پرويز، شاه ايران نامه رسول خدا صلى الله عليه و آله را پاره كرد، ولى قيصر روم به نامه پيامبر احترام گزارد. مسلمانان دوست داشتند روميان- كه به نامه پيامبر احترام كردند- پيروز شوند، ولى آنان شكست خوردند ومسلمانان از اين حادثه ناراحت شدند. خداوند با نزول اين آيات به مسلمانان بشارت داد كه اگر چه روميان شكست خوردند، ولى در آينده نزديك پيروز خواهند شد و آن پيروزى، سبب شادى مؤمنان خواهد شد. «2»

آرى، جامعه‌ى ايمانى نبايد تنها به درون خود بنگرد، بلكه بايد نسبت به حوادث تلخ و شيرين ساير ملل نيز عكس العمل نشان دهد.

پیام ها

1- يكى از نشانه‌هاى اعجاز قرآن، پيشگويى‌هاى صادقانه و محقّق آن است.

(روميان، از ايرانيان شكست خوردند، ولى قرآن پيشگويى مى‌كند كه چند سال ديگر روميان غالب خواهند شد و چنان شد.) «غُلِبَتِ‌- سَيَغْلِبُونَ»

2- با يك شكست، مأيوس نشويد. «غُلِبَتِ‌- سَيَغْلِبُونَ»

3- در پيروزى‌ها و شكست‌ها، محوريّت توحيد فراموش نشود. «لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ»

4- هم پيروزى را از او بدانيم و هم ساز و برگ نظامى را. «بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ»


«1». وسائل، ج 20، ص 67.

«2». تفسير نورالثقلين.

جلد 7 - صفحه 180

5- دليل نصرت الهى، عزّت و رحمت اوست. يَنْصُرُ ... وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ‌

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ «5»

بِنَصْرِ اللَّهِ‌: به نصرت و يارى فرمودن خدا جمعى را بر جمعى از دشمنان دين و نابود شدن عده‌اى از آنان، يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ: يارى مى‌دهد خدا هر كه را مى‌خواهد بر وفق حكمت و مصلحت. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ‌: و اوست غالب مهربان، انتقام كشد از جمعى كه خواهد بر وجه نقمت. و غلبه دهد جمعى را بر جمعى به مقتضاى حكمت.

تتمه حديث در تأويل آيه: فرمود حضرت باقر عليه السّلام: زود است كه فارس بعد از غلبه به روم مغلوب شوند، يعنى مسلمانان بر ايشان غلبه نمايند زمانى كه مسلمانان با فارس جنگ كنند و فتح نمايند مسلمانان، و از اين فتحى كه نصيب آنها شده است خوشحال شوند به نصرت خدا. عرض شد آيا خدا نفرمايد (فِي بِضْعِ سِنِينَ) و حال آنكه گذشت سالهاى بسيار با رسول خدا و در امارت ابو بكر، و غلبه مؤمنين بر فارس در امارت عمر واقع شد؟ حضرت فرمود: آيا نگفتم براى اين آيه تأويل و تفسيرى است و قرآن را ناسخ و منسوخ باشد، آيا نشنيده‌اى كه فرمود (لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ) يعنى به سوى اوست مشيّت در قول كه مؤخر دارد آنچه مقدم است، و مقدم دارد آنچه مؤخر است در قول تا روزى كه حتم شود قضا به نزول نصرت بر مؤمنين؛ اينست فرمايش «و يومئذ يفرح المؤمنون بنصر اللّه» «2».


«1» تفسير منهج الصادقين، ج 7، ص 185 بنقل از كشف الاسرار.

«2» روضه كافى (ج 8) ص 270- 269 (چ حيدرى تهران)

جلد 10 - صفحه 271


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌

الم «1» غُلِبَتِ الرُّومُ «2» فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ «3» فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ «4»

بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ «5» وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ «6» يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ «7»

ترجمه‌

مغلوب شد روم‌

در نزديكترين زمين و آنان بعد از مغلوب شد نشان غالب خواهند شد

در بعد از چند سالى مر خدا را بوده و هست فرمان پيش از آن و بعد از اين و در چنين روز شاد ميشوند گروندگان‌

بيارى خدا يارى ميكند آنرا كه خواهد و او است تواناى مهربان‌

وعده داده است خدا خلاف نميكند خدا وعده‌اش را ولى بيشتر مردم نميدانند

ميدانند ظاهرى را از زندگانى دنيا و آنها از آخرت بيخبرانند.

تفسير

خداوند متعال در اين سوره مباركه بعد از الم كه بيان آن مكرّر شده است اخبار فرموده از شكست روم از ايران در نزديكترين اراضى روميان بعربستان كه شامات و حوالى آنست بحسب بعضى از روايات و آنكه روميان بعد از مغلوبيتشان غلبه ميكنند بر ايرانيان در آتيه نزديكى كه بده سال نميرسد چون بضع ظاهرا پاره‌اى از عدد است كه از آن در فارسى به اند تعبير ميشود و اينمدت ظرف است براى حدوث و تحقّق غلبه نه براى بقاء و دوام آن چون در اينصورت فعل متعدّى بالى ميشود نه فى و از براى خدا است امر و حكم و فرمان و تقدير و اختيار و بوده و خواهد بود قبل از مغلوبيت روم و


جلد 4 صفحه 244

بعد از غلبه آن و در ميان آن دو و قبل از امر نمودن بامرى و بعد از آن در تقديم و تأخير و ساير امور چنانچه از بعضى روايات ائمه اطهار استفاده ميشود و در روز بروز غلبه دوم خوشحال ميشوند اهل ايمان بنصرت و ظفر الهى كه آنرا بهر كس بخواهد عنايت ميفرمايد و او است تواناى انتقام كشنده از دشمنان و مهربان نصرت دهنده بدوستان و اجمال اين واقعه بشهادت تاريخ و روايات مفسّرين آنستكه در اوائل ظهور اسلام كه پيغمبر اكرم صلى اللّه عليه و اله در مكّه مشرّفه بود خسرو پرويز شاهنشاه ايران عازم تسخير روم شد و بدوا لشگريانش شامات را تصرف نمودند و بعدا بر تمام مملكت روم مسلّط شدند و مدت هفت سال در آن بلاد حكومت داشتند و خراج آنرا براى شاهنشاه ميفرستادند و چون اين وقايع بتوسط كاروان قريش در مكه معظّمه منتشر شد مشركين آن ديار اين خبر را بفال نيك گرفتند و گفتند ما بر مسلمانان غلبه خواهيم نمود چون آنها خود را اهل كتاب ميدانند و ما اهل كتاب نيستيم چنانچه ايرانيان كه اهل كتاب نيستند بر روميان كه عيسويان و اهل كتابند غالب شدند و پيغمبر صلى اللّه عليه و اله ملول شد و خداوند اين آيات را براى دلخوشى آنحضرت نازل فرمود و ابو بكر آنرا براى كفار تلاوت نمود و با ابىّ ابن خلف كه يكى از آنها بود و تكذيب كرد شرط بندى نمود كه تا سه سال اگر صدق اينمقال ظاهر نشود ده شتر باو بدهد و الا از او بگيرد و هنوز شرط بندى حرام نشده بود و چون خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و اله رسيد و قضيّه را عرضه داشت حضرت فرمود خطا كردى بضع تا نه سال صادق است برو بر مدت و مال بيفزا و او آمد مدت را نه سال و مال را صد شتر كرد و اين بود تا خسرو پرويز بمأمورين خود در بلاد روم بدبين شد و خواست آنها را سياست نمايد و آنها با هر قل قيصر روم همدست شدند و بايران حمله كردند و خسرو فرار كرد و قسمت مهمّى از مملكت او بتصرف روميان در آمد و آنها پيران آتش پرست را در ازاى خون كشيشان بيت المقدس كه ايرانيان كشته بودند كشتند و خبر فتح روميان در روز جنگ بدر بمسلمانان رسيد و ايشان از دو جهت خوشحال شدند يكى ظهور صدق آيات الهى و ديگر غلبه آنها بر كفار مكه بنصرت الهى و كمك ملائكه كه شرح آن مفصّلا ذكر شده است وعده داده اين فتح را وعده دادنى خدا تخلّف نمى‌نمايد


جلد 4 صفحه 245

او از وعده خود ولى بيشتر مردم از قبيل ابى بن خلف ميباشند كه اعتقاد و اعتماد بوعده حق ندارند براى جهل و نادانى خودشان ميدانند و مى‌بينند ظاهر و صورتى از زندگانى دنيا و زخارف آن را و آنها از معنى و باطن آن كه آخرت است در غفلتند و بفكر آن نيستند لذا هر چه ميكنند براى تحصيل دنيا است و در تشخيص منافع و مضارّ آن با عقل و هوش و ذكاوت و فراست و جدّى و فعّالند و در امور اخروى جاهل و نادان و كودن و نفهم و سست عنصر و سهل انگارند و تكرار كلمه هم براى تأكيد نسبت و تثبيت غفلت است و اين آيات يكى از معجزات ثابته و اخبار غيبيّه قرآن است كه صدق آن ظاهر شده و دلالت بر نبوّت آورنده آن دارد و اينكه در بعضى از روايات غلبه دوم با فتح ايران بدست مسلمانان و در بعضى غلبه اول با دولت اموى و دوم با دولت عباسى تطبيق شده بعنوان تأويل است كه با حفظ معناى ظاهر منافات ندارد و فيض ره تأويل اول را حمل بر قرائت سيغلبون بصيغه مجهول و تطبيق اخير را حمل بر قرائت غلبت بصيغه معلوم فرموده و بنظر حقير ين معانى از جمله اللّه الامر من قبل و من بعد استفاده شده كه ائمه اطهار بآن اشاره فرموده‌اند و اللّه و اوليائه اعلم.

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


بِنَصرِ اللّه‌ِ يَنصُرُ مَن‌ يَشاءُ وَ هُوَ العَزِيزُ الرَّحِيم‌ُ «5»

‌به‌ نصرت‌ الهي‌ نصرت‌ مي‌فرمايد ‌هر‌ ‌که‌ ‌را‌ ‌که‌ مشيت‌ ‌او‌ تعلق‌ بگيرد و اوست‌ غالب‌ و مقتدر و رحيم‌.

بِنَصرِ اللّه‌ِ متعلق‌ ‌به‌ كلمه‌ يفرح‌ المؤمنون‌ ‌يعني‌ مؤمنين‌ بنصرت‌ الهي‌ فرحناك‌ ميشوند و مواردي‌ ‌که‌ نصرت‌ الهي‌ موجب‌ فرح‌ مؤمنين‌ ميشود نه‌ فقط غلبه‌ روم‌ ‌است‌ ‌بر‌ فارس‌ بلكه‌ موارد بسياري‌ دارد، ‌من‌ جمله‌ ‌در‌ فتح‌ مكه‌ و غلبه‌ مسلمين‌ ‌بر‌ كفار قريش‌ و مشركين‌ و ‌من‌ جمله‌

جلد 14 - صفحه 360

‌در‌ فتح‌ مسلمين‌ و غلبه ‌آنها‌ ‌بر‌ فرس‌ و تمام‌ بلاد ايران‌ ‌در‌ تصرف‌ مسلمين‌ ‌در‌ آمد و ‌من‌ جمله‌ ‌که‌ ‌در‌ اخبار بسيار داريم‌ ‌در‌ ذيل‌ همين‌ ‌آيه‌ شريفه‌ ‌در‌ ظهور حضرت‌ بقية اللّه‌ ‌که‌ سر ‌تا‌ سر دنيا ‌در‌ تصرف‌ مؤمنين‌ مي‌آيد و بساط عدل‌ پهن‌ ميشود و ظلم‌ و جور و كفر و شرك‌ و ضلالت‌ ‌از‌ صفحه‌ زمين‌ برداشته‌ ميشود و ‌من‌ جمله‌ ‌در‌ دوره‌ رجعت‌ ‌که‌ انتقام‌ ‌از‌ ظالمين‌ كشيده‌ مي‌شود و شياطين‌ ‌از‌ ‌بين‌ مي‌روند و ائمه‌ اطهار سلطنت‌ مي‌كنند و مؤمنين‌ ‌در‌ خدمت‌ ‌آنها‌ زندگاني‌ مي‌كنند ‌تا‌ قيام‌ قيامت‌ و فناء دنيا.

يَنصُرُ مَن‌ يَشاءُ ‌که‌ وعده‌ نصرت‌ داده‌: وَعَدَ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا مِنكُم‌ وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ لَيَستَخلِفَنَّهُم‌ فِي‌ الأَرض‌ِ كَمَا استَخلَف‌َ الَّذِين‌َ مِن‌ قَبلِهِم‌ وَ لَيُمَكِّنَن‌َّ لَهُم‌ دِينَهُم‌ُ الَّذِي‌ ارتَضي‌ لَهُم‌ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُم‌ مِن‌ بَعدِ خَوفِهِم‌ أَمناً يَعبُدُونَنِي‌ لا يُشرِكُون‌َ بِي‌ شَيئاً (سوره‌ نور ‌آيه‌ 55) گذشت‌ شرح‌ ‌آن‌ ‌که‌ ‌اينکه‌ ‌آيه‌ شريفه‌ نص‌ ‌در‌ رجعت‌ ‌است‌ بواسطه قرائني‌ ‌که‌ ‌در‌ ‌آيه‌ هست‌.

اول‌ كلمه منكم‌ ‌که‌ خطاب‌ ‌به‌ مسلمين‌ ‌است‌ و كلمه‌ آمنوا ‌که‌ دلالت‌ دارد ‌بر‌ اينكه‌ مسلمين‌ دو دسته‌ هستند: آنهايي‌ ‌که‌ ايمان‌ دارند و ‌اينکه‌ مختص‌ ‌به‌ شيعه‌ اثني‌ عشري‌ ‌است‌ و باقي‌ مسلمين‌ خارج‌ هستند.

ديگر كلمه ليستخلفنهم‌ و كلمه‌ ليمكنن‌ ‌لهم‌ و كلمه‌ ‌من‌ ‌بعد‌ خوفهم‌ ‌که‌ تمام‌ اينها ‌تا‌ كنون‌، ظاهر نشده‌ و وعده‌ الهي‌ ‌هم‌ تخلف‌ پذير نيست‌.

وَ هُوَ العَزِيزُ الرَّحِيم‌ُ ‌که‌ مؤمنين‌ مشمول‌ رحمت‌ ميشوند و دشمنان‌ ‌آنها‌ مغلوب‌ و منكوب‌ مي‌ گردند.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 5)- آری! خوشحال می‌شوند «به سبب یاری خداوند» (بِنَصْرِ اللَّهِ).

خداوند «هر که را بخواهد یاری می‌کند، و او صاحب قدرت و رحیم است»! (یَنْصُرُ مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ).

مسلمانان در آن روز از جهات مختلفی خوشحال شدند:

از پیروزی اهل کتاب بر مجوسیان که صحنه‌ای از غلبه خدا پرستی بر شرک بود.

ج3، ص522

از پیروزی معنوی به خاطر ظهور اعجاز قرآن. و از پیروزی مقارن آن که احتمالا «صلح حدیبیه» یا یکی دیگر از فتوحات مسلمین بود.

نکات آیه

۱ - پیروزى رومیان بر ایرانیان، به امداد و نصرت الهى بود. (و هم من بعد غلبهم سیغلبون ... بنصر اللّه) بنابراین که «بنصر اللّه» متعلق به «سیغلبون» باشد، نکته یاد شده را بیان مى کند.

۲ - برخوردارى رومیان از امدادهاى الهى در نبردِ پیروزمندِ خویش با ایرانیان، مایه سرور و شادمانى مؤمنان عصر بعثت شد. (و یومئذ یفرح المؤمنون بنصر اللّه) «بنصر اللّه» مى تواند متعلق به «یفرح» در آیه قبل باشد; یعنى، مؤمنان به سبب این که پیروزى رومیان به امدادهاى خداوند است، شادمان مى شوند.

۳ - خداوند، هرکسى را که خود بخواهد، امداد و یارى مى کند (ینصر من یشاء)

۴ - تنها، خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) و رحیم (مهرورز) است. (و هو العزیز الرحیم) آوردن حرف «ال» تعریف در خبر، دلالت بر حصر مى کند.

۵ - مشیّت خداوند در یارى انسان ها، برخاسته از عزّت و رحمت او است. (ینصر من یشاء و هو العزیز الرحیم)

۶ - توجّه به شکست ناپذیرى خداوند و مهربانى او، برانگیزاننده امید به امدادهاى الهى در دل مؤمنان است. (ینصر من یشاء و هو العزیز الرحیم) آوردن دو وصف «عزّت» و «رحمت» - پس از بیان امداد الهى و این که خداوند، هر کس را که بخواهد یارى خواهد کرد - مى تواند به منظور ایجاد امید در دل مسلمانان صدر اسلام باشد که درباره خود نیز انتظار چنین امدادهایى را داشته باشند.

۷ - خواست و مشیّت خداوند، مقدَّم بر عوامل مادّى است. (ینصر من یشاء و هو العزیز الرحیم) با آن که رومیان شکست خورده بودند و انتظار پیروزى سریع آنان با عوامل مادى نمى رفت، وعده پیروزى قریب الوقوع آنان به امداد الهى، حاکى از این است که خواست خداوند بر سایر عوامل حاکم است.

موضوعات مرتبط

  • اسماء و صفات: رحیم ۴; عزیز ۴
  • امیدوارى: امیدوارى به امدادهاى خدا ۶
  • خدا: آثار امدادهاى خدا ۱; آثار رحمت خدا ۵; آثار عزت خدا ۵; امدادهاى خدا ۲، ۳; مشیت خدا ۳، ۵، ۷; منشأ امدادهاى خدا ۵
  • ذکر: آثار ذکر رحمت خدا ۶; آثار ذکر عزت خدا ۶
  • رومیان: امداد به رومیان ۱، ۲; پیروزى رومیان ۲; جنگ رومیان با ایرانیان ۲; منشأ پیروزى رومیان ۱
  • عوامل طبیعى: عمل عوامل طبیعى ۷
  • مؤمنان: سرور مؤمنان صدراسلام ۲

منابع

  1. ابن ابى حاتم در تفسیر خود نیز از ابن شهاب روایت نموده است.