فصلت ٣٧

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

و از نشانه‌های او، شب و روز و خورشید و ماه است؛ برای خورشید و ماه سجده نکنید، برای خدایی که آفریننده آنهاست سجده کنید اگر می‌خواهید او را بپرستید!

|و از آيات خدا شب و روز و خورشيد و ماه است. نه براى خورشيد سجده كنيد نه براى ماه، و خدا را سجده كنيد كه آنها را خلق كرده، اگر تنها او را مى‌پرستيد

و از نشانه‌هاى [حضور] او شب و روز و خورشيد و ماه است؛ نه براى خورشيد سجده كنيد و نه براى ماه، و اگر تنها او را مى‌پرستيد آن خدايى را سجده كنيد كه آنها را خلق كرده است.

و از جمله آیات قدرت الهی خلقت شب و روز و خورشید و ماه است، نباید هرگز پیش خورشید و ماه سجده برید، بلکه اگر به حقیقت خدا پرستید خدایی را که خورشید و ماه را آفریده است سجده و پرستش کنید.

از نشانه های [ربوبیت و قدرت] او شب و روز و خورشید و ماه است؛ نه برای خورشید سجده کنید و نه برای ماه، برای خدایی که آنان را آفرید، سجده کنید، اگر می خواهید فقط او را بپرستید؛

و از نشانه‌هاى قدرت او شب و روز و آفتاب و ماه است. به آفتاب و ماه سجده مكنيد. به خداى يكتا كه آنها را آفريده است سجده كنيد، اگر او را مى‌پرستيد.

و از آیات او شب و روز و خورشید و ماه است، در برابر خورشید و ماه سجده نکنید، بلکه در برابر خداوندی که آنها را آفریده است -اگر تنها او را می‌پرستیدسجده کنید

و از نشانه‌هاى [قدرت‌] او شب و روز و خورشيد و ماه است خورشيد و ماه را سجده نكنيد، و خداى را كه آنها را آفريده سجده كنيد اگر او را مى پرستيد و بس.

از نشانه‌های (قدرت) خدا، شب و روز و خورشید و ماه است. برای خورشید و ماه سجده نکنید، برای خدائی که آنها را آفریده است، سجده کنید، اگر واقعاً او را عبادت و پرستش می‌کنید.

و از نشانه‌های او شب و روز و خورشید و ماه است‌؛ نه برای خورشید سجده کنید و نه برای ماه. و اگر تنها او را می‌پرستید، تنها برای خدایی سجده کنید که آنها را آفریده است.

و از آیتهای او است شب و روز و مهر و ماه سجده نکنید برای مهر و ماه و سجده کنید برای خداوندی که بیافرید آنها را اگر هستید او را پرستش‌کنان‌


فصلت ٣٦ آیه ٣٧ فصلت ٣٨
سوره : سوره فصلت
نزول : ٩ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٢٥
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«آیَاتِهِ»: نشانه‌های قدرت و ادلّه عظمت او. «إن کُنتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ»: اگر واقعاً او را می‌پرستید. اگر می‌خواهید او را عبادت و پرستش کنید.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ «37»

و از نشانه‌هاى (قدرت) او شب و روز و خورشيد و ماه است، نه براى خورشيد سجده كنيد و نه براى ماه (بلكه) براى خداوندى كه آنها را آفريده سجده كنيد، اگر تنها او را مى‌پرستيد.

نکته ها

خداوند هستى را آفريد، «خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ» «1»* و بر آن ولايت كامل دارد، «لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ» «2»* و همه‌ى هستى لشكر او هستند. «لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» «3»*

همه مطيع اويند، «كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ» «4»* و همه نشانه‌ى قدرت، حكمت و رحمت او هستند.

وَ مِنْ آياتِهِ‌ ... و بازگشت همه به سوى اوست. «إِلى‌ رَبِّكَ الْمُنْتَهى‌» «5»


«1». زمر، 62.

«2». آل‌عمران، 189.

«3». فتح، 4.

«4». بقره، 116.

«5». نجم، 42.

جلد 8 - صفحه 346

در آيه‌ى 32 بهترين كلام را دعوت به سوى خدا معرّفى كرده است و اين آيه، راه دعوت الى اللّه را بيان مى‌كند. در ضمن اين آيه سجده واجب دارد.

شب و روز از آيات الهى و نشانه‌هاى قدرت خداوند هستند: آرامش شب و پياپى بودن آن با روز، زمان بندى و كم و زياد شدن آن دو و تناسب آنها با خواب و آرامش انسان. بركات روز از جمله: رشد نباتات و حيوانات و تبخير آب‌ها و به دنبال آن پيدايش ابرها و باران و ثمر دادن درختان و ذخيره شدن انرژى و پديد آمدن حركت و سير و سفر و سهمى كه زمين در حركت خود از آن دارد و فاصله‌ى خورشيد با زمين و فضاى اطراف زمين كه كنترل كننده‌ى حرارت خورشيد است هم چنين وجود ماه كه چراغ شب و تقويم طبيعى و عمومى براى همگان است و نيز حركات ماه در منزلگاه‌هاى مختلف و نقش آن در جزر و مدّ درياها همه و همه از آيات پروردگار و از نشانه‌هاى قدرت اوست.

پیام ها

1- شب و روز، از نشانه‌هاى قدرت و حكمت و رحمت الهى است. وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ‌ ...

2- طبيعت بهترين كلاس خداشناسى است. وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ ...

3- حتّى پر ثمرترين موجودات هستى قابل پرستش نيستند. «لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ»

4- در تربيت افراد، ضمن اين كه از راه‌هاى خطا جلوگيرى مى‌كنيد، راه‌هاى صحيح را نيز با استدلال بيان كنيد. لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ‌ ... وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ‌ ...

5- اگر خورشيد با آن عظمت سزاوار پرستش نيست، تكليف اين بت‌هاى كوچك و بى اثر روشن است. «لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ»

6- خالق هستى، سزاوار پرستش است. مخلوق نمى‌تواند معبود باشد. «خَلَقَهُنَّ»

7- توحيد در خالقيّت، دليل توحيد در عبادت است. خَلَقَهُنَ‌ ... إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ‌

تفسير نور(10جلدى)، ج‌8، ص: 347

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (37)

وَ مِنْ آياتِهِ‌: و از جمله نشانهاى قدرت الهى، اللَّيْلُ وَ النَّهارُ: شب و روز است كه متعاقب يكديگرند، روز براى كسب و شب براى استراحت با اختلاف هر يك در كم و كيف به گردش ايام سال به تقدير و حكمت قادر متعال، وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ: و آفتاب و ماه كه تقدير آنها بر وجه استقرار و تدبير آنها بر نظام استمرار، پس هر يك به اندازه مقرر و مقدور سير مى‌نمايند، لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ‌: سجده مكنيد مر آفتاب را، وَ لا لِلْقَمَرِ: و نه ماه را، چه آنها مانند شما مخلوق و مسخر فرمان اويند، پس رتبه معبوديت نداشته باشند. وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ‌: و سجده كنيد مر خداى را، الَّذِي خَلَقَهُنَ‌: آن خدائى كه آفريده است شب و روز و آفتاب و ماه را، إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ‌: اگر هستيد كه به وحدانيت او را مى‌پرستيد، يعنى اگر قصد عبادت خدا داريد پس او را پرستش نمائيد نه غير او را.

تنبيه:

اين سجده از عزائم اربع مى‌باشد كه واجب است سجود آن، و بنا به روايت مروى از ائمه هدى عليهم السّلام و فتاوى علماى خاصه، وجوب سجده نزد خاتمه آن «ان كنتم اياه تعبدون» تحقق يابد براى خواننده و شنونده هر قدر كه باشند.


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (36) وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (37) فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ (38) وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْياها لَمُحْيِ الْمَوْتى‌ إِنَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (39) إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آياتِنا لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنا أَ فَمَنْ يُلْقى‌ فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (40)

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ (41) لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (42)

ترجمه‌

و اگر تحريك بنا صواب نمايد تو را از شيطان تحريكى پس پناه بر بخدا همانا او شنواى دانا است‌

و از نشانه‌هاى قدرت او شب و روز و خورشيد و ماه است سجده نكنيد براى خورشيد و نه براى ماه و سجده كنيد براى خداوندى كه آفريد آنها را اگر او را ميپرستيد

پس اگر تكبر و سركشى كنند پس آنان كه نزد پروردگار تواند تسبيح مينمايند براى او در شب و روز و ايشان ملول نمى‌شوند

و از نشانه‌هاى قدرت او است اينكه تو مى‌بينى زمين را افتاده و فرسوده پس چون فرستيم بر آن آبرا حركت كند و برآيد همانا آنكه زنده گردانيد آنرا هر آينه زنده كننده مردگانست همانا او بر همه چيز توانا است‌

همانا آنها كه ميل ميكنند از حق بباطل در آيتهاى ما پوشيده نمى‌باشند بر ما آيا كسيكه افكنده ميشود در آتش بهتر است يا كسيكه بيايد ايمن در روز قيامت بكنيد آنچه را كه خواستيد همانا او بآنچه ميكنيد بينا است‌

همانا آنانكه كافر شدند بقرآن مجيد چون آمد آنها را و همانا آن هر آينه كتابى گرامى است‌

راه نمى‌يابد باو باطل از پيش رويش و نه از پشت سرش فرستاده شده است از پروردگار درست كردار ستوده.

تفسير

خداوند متعال در تعقيب دستور سابق به پيغمبر خود راجع بمعامله با كفّار ميفرمايد كه اگر برانگيزاند و تحريك كند بامر بيرون از صلاح و صوابى تو را از شيطان لعين تحريك و وسوسه‌اى يعنى وادار نمايد تو را بوسوسه و تهييج خشم كه در مقابل رفتار و گفتار كفار معارضه بمثل نمائى نه مدافعه بأحسن كه دستور بود پس پناه ببر بخدا از وسوسه او خدا ميشنود و ميداند چگونه دفع شرّ


جلد 4 صفحه 560

او را از تو بنمايد و خشم تو را تسكين دهد و قمّى ره فرموده مخاطبه با پيغمبر صلى اللّه عليه و اله است و مراد مردمند و تجربه شده گفتن اعوذ باللّه من الشيطان الرجيم براى تسكين غضب بسيار نافع است و از آيات و دلائل قدرت و حكمت الهى جعل شبانه روز است بگردش آفتاب يا زمين و منافع وجوديّه آن دو مكرّر ذكر شده و مشهود و مسلّم است و دو كوكب درخشان در روز و شب كه آفتاب و ماه است نيز دو آيه و دليل بزرگ بر توحيد و عظمت خداوند حميد است ولى نبايد در برابر آن دو سجود نمود چون هر قدر وجودشان نافع و مثمر و منير باشد مخلوق و مأمور و متحرّك بامر حقّند بلكه بايد در برابر خالق آن دو و ساير كواكب كه همه آيات قدرت و عظمت آفريننده خودند مردم سجده كنند اگر مشركين راست ميگويند كه مقصودشان از سجده در برابر مخلوق عبادت خالق است چنانچه مشركين مكّه اظهار مينمودند كه ما عبادت ستاره و بت را وسيله تقرّب بخدا ميدانيم و در واقع عبادت خدا مينمائيم ولى سجود عبادتى است كه مخصوص بحق است و براى غير خدا جائز نيست چون بالاترين تعظيم بايد مخصوص ببالاترين معظّم باشد و در ذيل اين آيه سجده واجب است و آداب آن قبلا گوشزد گرديد پس اگر استكبار و استنكاف نمايند از سجده براى خدا بر دامن كبرياء او گردى ننشيند بلكه ملائكه مقرّبين تسبيح و تقديس مينمايند حق را در شب و روز و از عبادت خسته و ملول نميشوند و يكى از آيات و ادلّه توحيد و معاد آنستكه در زمستان زمين ديده ميشود بائر و سر افكنده و پست و خشك شده مانند شخص خاشع خاضع ذليل و چون باران بهارى بآن رسد حركت ميكند و از جاى خود مرتفع ميشود بگياهان و زمين مرده زنده ميگردد چنانچه مردم مرده هم در قيامت زنده ميشوند و اينها همه از جانب خدا روح تازه بخود ميگيرند و او بر تمام امور از اماته و احياء ارض و خلق و هر چه ممكن باشد قادر و توانا است و كسانيكه منحرف ميشوند از حق و مايل ميگردند بباطل در آيات الهى بطعن و تحريف و تأويل بدلخواه و القاء باطل در آن بر خدا مخفى و پوشيده نخواهند ماند و بمجازات اعمال خودشان در دنيا و آخرت خواهند رسيد آيا كسيكه در قيامت افتاده شود در آتش مانند اهل الحاد كه ذكر شد بهتر است حالش يا كسيكه با كمال اطمينان خاطر آنروز در پيشگاه الهى حاضر شود مانند اهل‌


جلد 4 صفحه 561

ايمانى كه از ظواهر قرآن و تفاسير ائمه اطهار تجاوز نميكند و براى تهديد شديد خداوند بآنها فرموده هر كار دلتان ميخواهد بكنيد اعمال شما از تحت نظر خداوند خارج نيست و كاملا بمجازات خواهيد رسيد و آن ملحدين همان كسانى هستند كه كافر شدند بقرآن چون براى هدايت آنها نازل شد و خدا آنها را ميشناسد و مجازات مينمايد و بنابر اين جمله انّ الّذين كفروا بدل است از انّ الّذين يلحدون فى آياتنا و محتمل است جمله مستأنفه باشد و خبر انّ معذّبون باشد كه حذف شده يا اولئك ينادون من مكان بعيد باشد كه در آيات بعد ذكر شده است و همانا قرآن كتابى است گرامى و ارجمند بحكم خدا كه احترام آنرا واجب و لازم فرموده و كسى قادر براتيان بمثل او نخواهد بود و محفوظ از هر تصرّف و تغيير و تبديلى است بحفظ الهى تا قيامت و از هر جهت مثل و مانند ندارد اينها همه جهات عزّت آن است و پيش از آن و بعد از آن كتابيكه مخالف و ناسخ آن باشد نيامده و نخواهد آمد و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده كه نيست در اخبار آن از گذشته و آينده باطلى بلكه تمام اخبار آن مطابق با واقع است و بعضى گفته‌اند مراد آنستكه از هيچ جهت مورد انتقاض و اعتراض و ايراد نيست و ظاهرا تمام معانى صحيح است و اينها همه براى آنستكه آخرين كتابى است كه براى اصلاح امر معاش و معاد خلق تا روز قيامت بقصد اعجاز بشر از اتيان بمثلش از طرف خداوند حكيم حميد بر محمد محمود سر سلسله عوالم غيب و شهود نازل شده و در آن خاندان مصون از حوادث زمان خواهد بود و كلمه امّا در و امّا ينزغنّك ظاهرا مركّب از ان شرطيّه و ماء زائده براى تأكيد است و باين جهت شبيه بقسم و فعل مؤكّد بنون تأكيد شده است.

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


وَ مِن‌ آياتِه‌ِ اللَّيل‌ُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ لا تَسجُدُوا لِلشَّمس‌ِ وَ لا لِلقَمَرِ وَ اسجُدُوا لِلّه‌ِ الَّذِي‌ خَلَقَهُن‌َّ إِن‌ كُنتُم‌ إِيّاه‌ُ تَعبُدُون‌َ (37)

و ‌از‌ جمله‌ آيات‌ الهي‌ شب‌ و روز و خورشيد و ماه‌ ‌است‌ سجده‌ بخورشيد و ماه‌ نكنيد و سجده‌ كنيد ‌از‌ ‌براي‌ خداوندي‌ ‌که‌ ‌آنها‌ ‌را‌ خلق‌ فرمود ‌اگر‌ هستيد ‌که‌ ‌او‌ ‌را‌ عبادت‌ ميكنيد وَ مِن‌ آياتِه‌ِ اللَّيل‌ُ وَ النَّهارُ شب‌ ‌را‌ ‌براي‌ استراحت‌ و روز ‌را‌ ‌براي‌ اشتغال‌ باصلاح‌ امور و ‌اينکه‌ شب‌ و روز ‌در‌ اثر گردش‌ زمين‌ ‌است‌ دور ‌خود‌ ‌که‌ حركت‌ وضعي‌ زمين‌ ‌است‌ ‌آن‌ قسمت‌ ‌که‌ مقابل‌ شمس‌ ‌است‌ روز ‌است‌ و قسمت‌ ديگرش‌ شب‌ ‌است‌.

وَ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ شمس‌ ‌براي‌ اشراق‌ ‌بر‌ زمين‌ و تربيت‌ نباتات‌ و حيوانات‌ و انسان‌ و ماه‌ ‌براي‌ استناره‌ زمين‌ و تلطيف‌ هوا و مكرر خصوصيات‌ ‌آنها‌ ‌در‌ آيات‌ شريفه‌ بيان‌ ‌شده‌.

جلد 15 - صفحه 437

لا تَسجُدُوا لِلشَّمس‌ِ وَ لا لِلقَمَرِ آفتاب‌ پرست‌ و ماه‌ پرست‌ نشويد اين‌ها مسخّر اراده پروردگار ‌خود‌ هستند هيچ‌ گونه‌ قدرتي‌ و اختياري‌ ندارند مثل‌ بقيه‌ آلهه مشركين‌ ‌از‌ اصنام‌ و آتش‌ و اشجار و گاو و گوساله‌ و ‌غير‌ اينها.

وَ اسجُدُوا لِلّه‌ِ الَّذِي‌ خَلَقَهُن‌َّ ‌او‌ ‌است‌ سزاوار پرستش‌ مخلوقي‌ ‌که‌ وجودش‌ و بقائش‌ و حركات‌ و سكناتش‌ بسته‌ باراده‌ و مشيت‌ ‌او‌ ‌است‌ و هيچ‌ ‌از‌ ‌خود‌ ندارند چه‌ استحقاق‌ پرستش‌ دارند!

إِن‌ كُنتُم‌ إِيّاه‌ُ تَعبُدُون‌َ ‌اگر‌ هستيد ‌او‌ ‌را‌ عبادت‌ ميكنيد و مثل‌ دهريه‌ نيستيد ‌که‌ اصلا خدايي‌ قائل‌ نيستند (اشكال‌) چه‌ مي‌گوييد ‌در‌ سجده ملائكه‌ بآدم‌ و سجده برادران‌ يوسف‌ بيوسف‌ (جواب‌) سجده عبوديت‌ نبود ‌که‌ آدم‌ ‌را‌ پرستش‌ كنند ‌ يا ‌ يوسف‌ ‌را‌ بلكه‌ سجده تواضع‌ ‌بود‌ و ‌در‌ شرايع‌ سابقه‌ جايز ‌بود‌ ولي‌ ‌در‌ شريعت‌ مطهره‌ حرام‌ ‌است‌ لذا ‌از‌ پيغمبر اكرم‌ ‌است‌ ‌که‌ فرمود ‌اگر‌ سجده‌ ‌بر‌ ‌غير‌ ‌خدا‌ ‌در‌ ‌اينکه‌ شريعت‌ جايز ‌بود‌ ميگفتم‌ زنان‌ بشوهران‌ ‌خود‌ سجده‌ كنند و ‌اينکه‌ معني‌ نيست‌ ‌که‌ پرستش‌ كنند و مشرك‌ شوند بلكه‌ تواضع‌ و فروتني‌ كنند.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 37)- فقط برای خدا سجده کنید! از این آیه به بعد فصل تازه‌ای در این سوره، در زمینه توحید و معاد، و بیان نبوت و عظمت قرآن است، و در حقیقت مصداقی است روشن از «دعوت الی اللّه» در برابر مشرکان که دعوت

ج4، ص313

به سوی بت می‌کردند.

نخست از مسأله توحید شروع کرده، از طریق آیات آفاقی مردم را به سوی خدا دعوت می‌نماید، می‌فرماید: «و از نشانه‌های او، شب و روز و خورشید و ماه است» (وَ مِنْ آیاتِهِ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ).

شب مایه آرامش، و روشنایی روز وسیله جنبش و حرکت است، و این دو توأما چرخهای زندگی انسانها را به گردش منظم و متناوبی در می‌آورند.

خورشید منبع همه برکات مادی در منظومه ماست، نور و گرما و حرکت و جنبش و نزول بارانها، و روییدن گیاهان، همه از پرتو وجود اوست.

ماه نیز روشنی بخش شبهای تار، و چراغ پر فروغ و زیبای رهروان بیابانها و گمشدگان صحراهاست، و با جزر و مد خود نیز برکات فراوانی می‌آفریند.

ولی به خاطر همین برکات، گروهی در مقابل این دو کوکب پر فروغ آسمان سجده می‌کردند و آنها را پرستش می‌نمودند، آنها در عالم اسباب، متوقف مانده، بی‌آنکه مسبب الاسباب را ببینند.

لذا قرآن بعد از این بیان بلا فاصله می‌گوید: «برای خورشید و ماه سجده نکنید، برای خدایی که آفریننده آنهاست سجده کنید اگر می‌خواهید او را عبادت نمایید» (لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَهُنَّ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ) «1».

شما چرا به سراغ سر چشمه این برکات نمی‌روید؟ چرا سر بر آستان او نمی‌سایید؟ چرا موجوداتی را می‌پرستید که خود اسیر قوانین آفرینش‌اند.

نکات آیه

۱ - «شب و روز» و «خورشید و ماه»، از آیات و نشانه هاى خداوند است. (و من ءایته الّیل و النهار والشمس والقمر)

۲ - جهان هستى، سرشار از آیات و نشانه هاى خداوند است. (و من ءایته) کلمه «مِنْ» در «من آیاته» براى تبعیض است. از این که شب و روز و ماه و خورشید با تمام عظمت، بخشى از آیات الهى معرفى شده اند، برداشت بالا استفاده مى شود.

۳ - تقدم خلقت خورشید برماه * (و من ءایته ... الشمس و القمر) برداشت یاد شده بدان احتمال است که تقدم ذکر «شمس» بر «قمر» ناظر به مطلب بالا باشد.

۴ - خلقت خورشید شگرف تر و شایان توجه تر از آفرینش ماه * (و من ءایته ... الشمس و القمر) برداشت یاد شده بدان احتمال است که تقدم نام خورشید بر قمر، اشاره به اهمیت بیشتر آن در منظومه شمسى و شناخت اجرام آسمانى باشد.

۵ - پرستش خورشید و ماه و دیگر آیات الهى، امرى ناروا و به دور از اندیشه و معرفت (و من ءایته ... لاتسجدوا للشمس و لا للقمر) با توجه به این که قرآن نخست انسان ها را به مطالعه آیات و معرفت هستى فراخوانده و پس از آن از پرستش خورشید نهى کرده است، این نکته به دست مى آید که قرآن، پرستش خورشید و ماه را نتیجه اندیشه نکردن در هستى یا عدم شناخت صحیح آن مى داند.

۶ - وجود گرایش هاى خورشیدپرستى و ماه پرستى، در میان مردم عصر پیامبر(ص) (لاتسجدوا للشمس و لا للقمر) مطلب بالا با توجه به این نکته است که نهى در موردى معنا دارد که زمینه ارتکاب منهى عنه وجود داشته باشد.

۷ - سجده براى غیر خدا، ممنوع و مورد نهى صریح خداوند است. (لاتسجدوا للشمس و لا للقمر)

۸ - سجده و کرنش، تنها در برابر آفریدگار هستى روا است. (واسجدوا للّه الذى خلقهنّ)

۹ - خداوند، آفریدگار شب و روز و خورشید و ماه (و من ءایته ... الذى خلقهنّ)

۱۰ - مطالعه آفاقى، روشى کارآمد در جهت گرایش به توحید (و من ءایته الّیل و النهار ... و اسجدوا للّه)

۱۱ - عبادت و پرستش، تنها شایسته آفریدگار جهان است; و نه در شأن مخلوقات او. (و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون) تقدیم «إیّاه» بر «تعبدون» علاوه بر رعایت فاصله آیات، مى تواند براى حصر نیز باشد.

۱۲ - توحید در خالقیت، زمینه ساز توحید در عبودیت (و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون) آیه شریفه به این نکته اشاره دارد که در پرتو تصحیح مبانى اندیشه اى، مى توان بر گرایش هاى وجودى تأثیر گذاشت.

۱۳ - مخلوق بودن، ناسازگار با مقام والاى معبود بودن و مورد پرستش قرار گرفتن (لاتسجدوا للشمس و لا للقمر و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون)

۱۴ - سجده، اصلى ترین نماد و نمود عبودیت (لاتسجدوا ... واسجدوا ... إن کنتم إیّاه تعبدون)

موضوعات مرتبط

  • آفرینش: خالق آفرینش ۱۱
  • آیات خدا: آیات آفاقى ۱; فراوانى آیات آفاقى ۲; مطالعه آیات آفاقى ۱۰
  • احکام: ۷
  • اسلام: تاریخ صدر اسلام ۶
  • ایمان: روش ایمان به توحید ۱۰
  • توحید: توحید در خالقیت ۱۲; توحید عبادى ۸، ۱۱; زمینه توحید عبادى ۱۲
  • جهان بینى: جهان بینى توحیدى ۱۱
  • خالق: معبودیت خالق ۱۱
  • خدا: اختصاصات خدا ۸; خالقیت خدا ۹; نواهى خدا ۷
  • خورشید: اهمیت خلقت خورشید ۴; تاریخ خلقت خورشید ۳; خالق خورشید ۹; خورشید از آیات خدا ۱
  • خورشیدپرستى: بى منطقى خورشیدپرستى ۵; خورشیدپرستى در صدراسلام ۶; ناپسندى خورشیدپرستى۵
  • روز: خالق روز ۹; روز از آیات خدا ۱
  • سجده: آثار سجده ۱۴; احکام سجده ۷; سجده بر خدا ۸; سجده بر غیرخدا ۷
  • شب: خالق شب ۹; شب از آیات خدا ۱
  • عبودیت: نشانه هاى عبودیت ۱۴
  • ماه(گردون): اهمیت خلقت ماه(گردون) ۴; تاریخ خلقت ماه(گردون) ۳; خالق ماه(گردون) ۹; ماه(گردون) از آیات خدا ۱
  • ماه پرستى: بى منطقى ماه پرستى ۵; ماه پرستى در صدراسلام ۶; ناپسندى ماه پرستى ۵
  • مخلوق: معبودیت مخلوق ۱۳
  • مردم: عقیده مردم صدراسلام ۶
  • معبودیت: ملاک معبودیت ۱۱، ۱۳

منابع