غافر ٣٧

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

وسایل (صعود به) آسمانها تا از خدای موسی آگاه شوم؛ هر چند گمان می‌کنم او دروغگو باشد!» اینچنین اعمال بد فرعون در نظرش آراسته جلوه کرد و از راه حق باز داشته شد؛ و توطئه فرعون (و همفکران او) جز به نابودی نمی‌انجامد!

|راه‌هاى آسمان‌ها، تا از خداى موسى اطلاعى حاصل كنم. همانا من او را سخت دروغپرداز مى‌پندارم. و اين گونه براى فرعون، زشتى كارش آراسته شد و از راه [راست‌] بازماند. و نيرنگ فرعون جز در زيان و تباهى نبود

راههاى [دستيابى به‌] آسمانها، تا از خداى موسى اطلاع حاصل كنم و من او را سخت دروغپرداز مى‌پندارم.» و اين گونه براى فرعون، زشتى كارش آراسته شد و از راه [راست‌] بازماند؛ و نيرنگ فرعون جز به تباهى نينجاميد.

به درهای آسمانها و بر خدای موسی آگاه شوم (و از صدق و کذب موسی تحقیقی کنم) و من هنوز موسی را دروغگوی می‌پندارم. و این چنین در نظر جاهلانه فرعون عمل زشتش زیبا نمود و راه حق (و خدا پرستی) بر او مسدود شد، و مکر و تدبیر فرعون جز بر زیان و هلاکش به کار نیامد.

وسایل [بالا رفتن به] آسمان ها تا از خدای موسی آگاه شوم [که کیست و کجاست؟!] هر چند موسی را [در گفته هایش درباره خدا] دروغگو می پندارم. و این گونه برای فرعون زشتی کردارش آراسته شد و از راه خدا باز ماند، و نیرنگ و نقشه فرعون جز در زیانکاری و نابودی نبود.

درهاى آسمانها. و خداى موسى را ببينم، زيرا پندارم كه دروغ مى‌گويد. بدين سان كردار زشت فرعون در نظرش آراسته شد و او از راه باز ماند و چاره‌جويى او جز زيان هيچ نبود.

راههای آسمان، تا به خدای موسی پی ببرم، و من او را دروغگو می‌دانم، و بدین‌سان در نظر فرعون بد کرداری‌اش آراسته شد، و از راه [صواب‌] باز داشته شد، و نیرنگ فرعون جز در تباهی نبود

راه‌هاى- يا درهاى- آسمانها، تا به خداى موسى ديده‌ور شوم، و هر آينه او را دروغگو مى‌پندارم. و بدين سان براى فرعون بدى كردارش آراسته گشت و از راه [راست‌] بازداشته و گردانيده شد و نيرنگ و ترفند فرعون جز در تباهى نبود.

وسائل (صعود به) آسمانها، تا به خدای موسی بنگرم و از او آگاه شوم، هر چند که من گمانم بر این است که موسی دروغگو است. این چنین، کارهای بد فرعون در نظرش آراسته و پیراسته گشته، و او از راه (حق) بازداشته شده بود، و توطئه و نیرنگ فرعون (و فرعونیان) جز به زیان و نابودی نینجامید.

«وسایل (دست‌یابی به) آسمان‌ها. پس سوی خدای موسی راه یابم و من او را سخت دروغ‌پرداز می‌پندارم.‌» و این گونه برای فرعون، زشتی کارش آراسته گشت و از راه (راست) بازمانده شد و نیرنگ فرعون جز در (ژرفای) تباهی نیست.

درهای آسمانها پس سر برآرم به خدای موسی و هر آینه گمان دارمش دروغگوی و بدینسان بیاراست برای فرعون زشتی کردارش و بازداشته شد از راه و نیست نیرنگ فرعون جز در تباهی‌


غافر ٣٦ آیه ٣٧ غافر ٣٨
سوره : سوره غافر
نزول : ١٢ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٢٧
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«أَسْبَابَ»: بدل است. «أَطَّلِعَ»: بنگرم. باخبر شوم. «تَبَابٍ»: خسران و زیان. هلاک و نابودی.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر


تفسیر نور (محسن قرائتی)


أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى‌ إِلهِ مُوسى‌ وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبابٍ «37»

وسايلى كه سبب (صعود به) آسمان‌ها باشد، تا از خداى موسى اطلاع يابم، همانا من او را دروغگو مى‌پندارم.» و اين گونه براى فرعون كار زشتش زيبا جلوه داده شد و از راه حقّ بازماند و توطئه‌ى فرعون جز به نابودى و زيان نمى‌انجامد.

نکته ها

«صرح» به معناى بناى بلندى است كه از دور نمايان باشد و «تصريح» نيز به سخنى گويند كه روشن باشد. «تَبابٍ» استمرار در خسارت است، چنانكه‌ «تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ» يعنى هلاكت ممتد و نابودى مطلق براى ابولهب باد.

موعظه‌هاى مؤمن آل فرعون مفيد واقع شد. فرعونى كه شعار «أَقْتُلْ مُوسى‌» سر مى‌داد و مى‌گفت من موسى را مى‌كشم و هيچ كس جز نظر من نبايد نظرى دهد، «ما أُرِيكُمْ إِلَّا ما

جلد 8 - صفحه 254

أَرى‌» پس از تلاش‌هاى مؤمن آل فرعون به جاى كشتن موسى به فكر ساختن برج براى يافتن خداى موسى افتاد.

پیام ها

1- طاغوت‌ها همين كه در ميدان منطق مى‌بازند، به كارهاى جنجالى دست مى‌زنند. ابْنِ لِي صَرْحاً ... (هدف از ساختن برج و رصدخانه، جنجال بود زيرا آخر آيه مى‌فرمايد: «كَيْدُ فِرْعَوْنَ»)

2- دنياگرايان همه چيز را مادّى مى‌پندارند. (فرعون، خدا را در آسمان‌ها و راه خداشناسى را تنها از راه حسّ و ديدن مى‌پنداشت) «فَأَطَّلِعَ إِلى‌ إِلهِ مُوسى‌»

3- شيوه‌ى طاغوت‌ها، مردم فريبى و قدرت نمايى است. «ابْنِ لِي صَرْحاً»

4- تبليغ و دعوت، بى‌اثر نيست. (فرعون در آغاز تصميم به قتل موسى گرفت.

«ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسى‌» امّا با سخنان مؤمن آل فرعون، از قطع به گمان رسيد.

«لَأَظُنُّهُ كاذِباً»

5- كافر همه را به كيش خود پندارد. (چون فرعون خودش ادعاى دروغ داشت و مى‌گفت: من خداى شما هستم. «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌» موسى را نيز دروغگو مى‌پنداشت). «لَأَظُنُّهُ كاذِباً»

6- يكى از شيوه‌هاى شيطان، تزيين بدى‌ها براى انسان است. «زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ»

7- هر كس بدى خود را زيبا ديد در ارزيابى منحرف مى‌شود، به فكر تغيير روش نمى‌افتد و از راه حقّ محروم مى‌شود. زُيِّنَ‌ ... وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ‌

8- نگران نباشيد، توطئه طاغوت‌ها عاقبت ندارد و جز به زيان آنها نمى‌انجامد.

«إِلَّا فِي تَبابٍ»

تفسير نور(10جلدى)، ج‌8، ص: 255

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى‌ إِلهِ مُوسى‌ وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ (37)


«1» به اين مضمون در توحيد شيخ صدوق (ره)، (چ جامعه مدرسين- قم) باب 64 روايت 14 ص 415.

جلد 11 - صفحه 309

أَسْبابَ السَّماواتِ‌: برسم به راههاى آسمانها يا به درهاى آن يا به منازل آن تا به سبب آن از آسمانى به آسمانى ديگر روم، فَأَطَّلِعَ إِلى‌ إِلهِ مُوسى‌: پس مطلع شوم و بنگرم بسوى خداى موسى و احوال و اوضاع او و معلوم كنم صحت ادعاى موسى را در خبر دادن از خداى آسمان، وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً: و بدرستى كه من گمان مى‌برم به موسى دروغگوى در دعوى رسالت، يا در آنكه خدائى هست كه آفريدگار آسمانهاست. مراد اين گفتار تلبيس او بود مر جهله قوم خود را، زيرا عالم بود به استحاله رفتن به آسمان، پس شروع به ساختن بنا كردند. حضرت موسى عليه السّلام مناجات نمود بدرگاه خدا، خطاب آمد: غمگين مشو ببين با او چه خواهم نمود.

بناى قصر:

قطب راوندى روايت نموده كه فرعون امر نمود كه قصر رفيعى بنا كنند تا به عوام چنين نمايد من مى‌خواهم به آسمان بالا روم و با خداى موسى جنگ كنم. هامان به امر او پنجاه هزار بنا جمع كرد به غير از آنها كه آجر مى‌پختند، چوب مى‌تراشيدند و درها و ميخ‌ها ساختند، تا آنكه بنائى ساخت كه از ابتداى دنيا تا آن زمان بنائى به آن بلندى ساخته نشده بود، و اساس آن را بر كوهى نهادند. حق تعالى كوه را متزلزل و آن عمارت را بر سر بنايان و كارگران و حاضران خراب نمود «1».

وَ كَذلِكَ‌: و همچنانكه شيطان آراسته مى‌گرداند اعمال قبيحه را در نظر كفار، همچنين، زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ‌: زينت داده شد يعنى شيطان بياراست براى فرعون، سُوءُ عَمَلِهِ‌: بدى كردار او را، وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ‌: و باز داشته شد، يعنى شيطان او را بازداشت از راه راست و طريق صواب، وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ‌: و نبود مكر فرعون در ساختن بنا و تلبيس آن بر قوم، يا كيد او در ابطال آيات موسى، إِلَّا فِي تَبابٍ‌: مگر در تباهى و زيانكارى، با اين وصف متنبه نشد.


«1» حياة القلوب علامه مجلسى، ج 1 ص 231 (باب 13 فصل 3) بنقل از قطب راوندى.

جلد 11 - صفحه 310


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


وَ قالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ (36) أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى‌ إِلهِ مُوسى‌ وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ (37) وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ (38) يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ وَ إِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ (39) مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى‌ إِلاَّ مِثْلَها وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‌ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ (40)

ترجمه‌

و گفت فرعون اى هامان بنا كن براى من قصرى شايد من برسم بوسائلى‌

وسائل آسمانها پس مطّلع شوم بر خداى موسى و همانا من هر آينه گمان ميكنم او را دروغگو و اين چنين زينت داده شد براى فرعون بدى كردارش و باز داشته شد از راه و نبود تدبير و مكر فرعون مگر در تباهى‌

و گفت آنكس كه گرويد اى قوم من متابعت نمائيد مرا هدايت ميكنم شما را براه صواب‌

اى قوم من جز اين نيست كه اين زندگانى دنيا مايه اندك تعيّش است و همانا آخرت آن است سراى آرام گرفتن‌

كسيكه بكند كار بدى پس جزا داده نميشود مگر مانند آن و كسيكه بجا آورد كار شايسته‌اى از مرد يا زن با آنكه گرونده باشد پس آن‌


جلد 4 صفحه 528

جماعت داخل ميشوند در بهشت روزى داده ميشوند در آن بيشمار

تفسير

از مواعظ مؤمن سابق الذّكر فرعون بهامان وزيرش دستور بناى رفيع محكمى از آجر و گچ داد كه شايد واقف شود بوسائلى از وسائل علوى براى كشف وجود خدائى كه حضرت موسى از او و اوصافش خبر داده يا براى آنكه برود بر بامش و نظر نمايد در حركات نجوم و از آن استكشاف نمايد محرّك خبير بصيرى را يا براى آنكه بر مردم اشتباه كارى نمايد كه جائى از اين بلندتر نيست بيائيد به‌بينيد خدائى وجود ندارد يا واقعا حماقتش گل كرده بود و خيال ميكرد خدا را در بلندى ميشود ديد و در هر حال اظهار نمود كه بگمان من موسى دروغ ميگويد و خدائى كه او را به نبوّت مبعوث نموده باشد وجود ندارد لذا خداوند ميفرمايد اينچنين شيطان جلوه داد در نظر او دستور احمقانه‌اش را كه نفهميد خدا ديدنى نيست و بام قصر وسيله معرفت باو نمى‌باشد و بازداشته شد از راه معرفت بخدا كه تأمّل و نظر در آيات آفاق و انفس است و صدّ بفتح صاد نيز قرائت شده است يعنى او بازداشت مردم را از راه خداشناسى و بر هر تقدير اين تدبير و مكر و حيله و اشتباه كارى و چاره‌جوئى او ابدا براى خودش و پيروانش مؤثّر و مفيد نشد بلكه موجب خسارت و زيانكارى و هلاكت گرديد و مؤمن آل فرعون باز مشغول بموعظه و نصيحت مردم گرديد و گفت اى قوم و قبيله و اهل بلد من پيروى كنيد از مواعظ من راه رشد و صلاح و صواب اينست كه من بشما ارائه ميدهم و براى اظهار ملاطفت باز خطاب يا قوم را تكرار نمود و تذكّر داد كه اين زندگانى موقت و لذّت مشوب بآلام و اسقام دنيا آنقدر ارزش ندارد كه شخص عاقل براى آن مرتكب چنين جنايت بزرگى كه قتل و تكذيب پيغمبر خدا باشد بشود بايد در فكر آخرت كه سراى باقى و جايگاه هميشگى ما است بود هر كس مرتكب كار بد و گناهى شود بميزان استحقاقش معذّب ميشود نه زيادتر و هر مرد و زنى كه ايمان داشته باشد بخدا و روز جزا و وسائط ميان خالق و خلق و كار خوب شايسته بنمايد ببهشت ميرود و از روزى و نعم بى‌شمار و بى‌پايان آن بهره‌مند خواهد شد و آنجا ديگر حساب ميزان استحقاق نيست خداوند بفضل و كرم خود بايشان اجر و ثواب عنايت خواهد فرمود و ظاهرا اين آيه هم جز و كلام مؤمن است ولى بعضى آنرا مستقلا


جلد 4 صفحه 529

از خود خدا دانسته‌اند.

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


وَ قال‌َ فِرعَون‌ُ يا هامان‌ُ ابن‌ِ لِي‌ صَرحاً لَعَلِّي‌ أَبلُغ‌ُ الأَسباب‌َ (36) أَسباب‌َ السَّماوات‌ِ فَأَطَّلِع‌َ إِلي‌ إِله‌ِ مُوسي‌ وَ إِنِّي‌ لَأَظُنُّه‌ُ كاذِباً وَ كَذلِك‌َ زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ وَ ما كَيدُ فِرعَون‌َ إِلاّ فِي‌ تَباب‌ٍ (37)

و ‌گفت‌ فرعون‌ اي‌ هامان‌ بنا كن‌ ‌بر‌ ‌من‌ قصري‌ مرتفع‌ شايد برسم‌ باسباب‌ اسباب‌ آسمانها ‌پس‌ خبردار شوم‌ بسوي‌ خداي‌

جلد 15 - صفحه 377

موسي‌ و محقّقا ‌من‌ گمان‌ ميكنم‌ ‌که‌ موسي‌ دروغ‌ ميگويد.

واقعا بسيار مورد تعجّب‌ ‌است‌ كسي‌ ‌که‌ گاهي‌ ميگويد أَنَا رَبُّكُم‌ُ الأَعلي‌ گاهي‌ ميگويد ‌ما علمت‌ الها غيري‌ گاهي‌ بموسي‌ ميگويد لَئِن‌ِ اتَّخَذت‌َ إِلهَاً غَيرِي‌ لَأَجعَلَنَّك‌َ مِن‌َ المَسجُونِين‌َ چه‌ قدر احمق‌ ‌است‌ ‌که‌ اولا خيال‌ مي‌كند آسمانها صد متر بيشتر ‌از‌ زمين‌ بالا نيست‌ زيرا ‌هر‌ قصري‌ بنا شود زيادتر ‌از‌ صد متر ‌از‌ زمين‌ ارتفاع‌ ندارد و ثانيا ميتواند ‌در‌ آسمانها گردش‌ كند و ثالثا خداي‌ موسي‌ تنها ‌در‌ آسمان‌ نشسته‌ و رابعا ‌بر‌ فرض‌ همه ‌اينکه‌ مزخرفات‌ تو تنها ‌در‌ آسمان‌ چه‌ قدرتي‌ داري‌ ‌که‌ ‌با‌ خداي‌ موسي‌ طرف‌ شوي‌ آنجا تو ‌را‌ مي‌گيرد ‌ يا ‌ ميكشد ‌ يا ‌ حبس‌ ميكند.

وَ قال‌َ فِرعَون‌ُ يا هامان‌ُ ‌که‌ وزير فرعون‌ ‌بود‌ و ‌او‌ ‌را‌ اضلال‌ ميكرد بعين‌ فرعون‌ گوساله‌ ‌بود‌ و هامان‌ سامري‌ مثل‌ گوساله‌ و سامري‌ ‌اينکه‌ امّت‌.

ابن‌ِ لِي‌ صَرحاً ‌تا‌ بيايد هامان‌ ‌براي‌ تو صرح‌ بنا كند خداي‌ موسي‌ پدر تو و هامان‌ و تمام‌ اتباعت‌ ‌را‌ ‌در‌ ميآورد.

لَعَلِّي‌ أَبلُغ‌ُ الأَسباب‌َ أَسباب‌َ السَّماوات‌ِ امروز ‌با‌ كمال‌ قدرت‌نمايي‌ ‌خود‌ بكره قمر رفتند بتوانند آنجا ‌را‌ ‌هم‌ تصرّف‌ كنند بسيار مورد تعجّب‌ ‌است‌ زيرا قمر جسم‌ شفاف‌ ‌است‌ مثل‌ آينه‌ ‌که‌ هميشه‌ نصف‌ ‌آن‌ تقابل‌ ‌با‌ شمس‌ دارد و اشراق‌ ميكند نه‌ ‌در‌ ‌آن‌ نصف‌ ميتوان‌ زندگي‌ كرد و نه‌ ‌در‌ نصف‌ تاريك‌ ‌آن‌.

لَعَلِّي‌ أَطَّلِع‌ُ إِلي‌ إِله‌ِ مُوسي‌ ‌اگر‌ خداي‌ موسي‌ ‌در‌ آسمان‌ ‌است‌ و قدرت‌ دارد ‌که‌ موسي‌ ‌که‌ ‌در‌ زمين‌ ‌است‌ و ‌در‌ دامن‌ تو بزرگ‌ ‌شده‌ بفرستد ‌براي‌ تو قدرت‌ ندارد ‌که‌ تو ‌را‌ ‌از‌ آسمان‌ پرت‌ كند بزمين‌ و ريزريز شوي‌.

وَ إِنِّي‌ لَأَظُنُّه‌ُ كاذِباً ‌اگر‌ موسي‌ الهي‌ ندارد و ‌در‌ آسمان‌ نيست‌ ‌اينکه‌ چه‌ زحمت‌ زياد بي‌ نتيجه‌ ‌را‌ متحمّل‌ ميشوي‌ ‌اگر‌ بعض‌ ‌اينکه‌ دعات‌ باطله‌ و رؤساء يك‌ كارهايي‌ ميكنند بحيله‌ها و تزويرها و شيطنت‌ها دارند باين‌ حماقت‌ و خريّت‌ نيستند مثل‌ تو.

جلد 15 - صفحه 378

وَ كَذلِك‌َ زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ وَ ما كَيدُ فِرعَون‌َ إِلّا فِي‌ تَباب‌ٍ و همين‌ نحو زينت‌ داده‌ شد نزد فرعون‌ بدي‌ و سوء عملش‌ و بسته‌ شد ‌بر‌ ‌او‌ راه‌ هدايت‌ و رستگاري‌ و نيست‌ چاره‌ و كيدي‌ ‌از‌ ‌براي‌ فرعون‌ مگر ‌در‌ هلاكت‌ و ‌از‌ ‌بين‌ رفتن‌.

وَ كَذلِك‌َ ‌اينکه‌ نحوي‌ ‌که‌ ‌در‌ آيات‌ قبل‌ بيان‌ شد.

زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ بخيال‌ ‌خود‌ عقلي‌ و تدبيري‌ و فكر بلندي‌ بكار زده‌ ‌از‌ كشتن‌ اطفال‌ و معامله‌ ‌با‌ بني‌ اسرائيل‌ و نقشه رد موسي‌ و ‌غير‌ اينها.

وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ راه‌ حق‌ و سعادت‌ و رستگاري‌ ‌بر‌ ‌او‌ بسته‌ ‌شده‌ ‌که‌ بكلّي‌ ‌از‌ قابليّت‌ افتاده‌ كارش‌ بجايي‌ رسيده‌ ‌که‌ ‌در‌ عداد ‌آن‌ چهارده‌ نفري‌ ‌که‌ پيغمبر فرمود ‌که‌ ‌در‌ تابوت‌ ‌در‌ قعر چاه‌ ويل‌ قعر جهنّم‌ ‌که‌ تمام‌ عذاب‌ جهنّم‌ ‌از‌ ‌آن‌ چاه‌ ‌است‌ شمرده‌ شد و فرمود هفت‌ نفر ‌از‌ پيشينيان‌ هستند و هفت‌ نفر ‌از‌ ‌اينکه‌ امّت‌ وَ ما كَيدُ فِرعَون‌َ إِلّا فِي‌ تَباب‌ٍ كيد كارهاي‌ ‌او‌ ‌است‌ و تباب‌ هلاكت‌ و ‌از‌ ‌بين‌ رفتن‌ ‌هر‌ چه‌ كيد كند نتيجه‌ بعكس‌ ميگيرد.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 37)- «وسائل (صعود به) آسمانها تا از خدای موسی آگاه شوم، هر چند گمان می‌کنم او دروغگو باشد» (أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلی إِلهِ مُوسی وَ إِنِّی

ج4، ص272

لَأَظُنُّهُ کاذِباً)

.آری «این چنین اعمال بد فرعون در نظرش آراسته جلوه کرد و از راه حق بازداشته شد» (وَ کَذلِکَ زُیِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِیلِ).

«اما توطئه و مکر فرعون جز به زیان و نابودی نمی‌انجامد» (وَ ما کَیْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِی تَبابٍ).

ظاهر این است فرعون به عنوان چند هدف دست به چنین کاری زد:

1- او می‌خواست وسیله‌ای برای اشتغال فکری مردم و انصراف ذهن آنها از مسأله نبوت موسی و قیام بنی اسرائیل فراهم آورد.

2- او می‌خواست از این طریق کمک مادی و اقتصادی به توده‌های زحمت‌کش کند، و کاری هرچند موقت برای بی‌کاران فراهم سازد تا کمی مظالم او را فراموش کنند و وابستگی مردم از نظر اقتصادی به خزینه او بیشتر گردد.

3- برنامه این بود که بعد از پایان بنا بر فراز آن رود و نگاهی به آسمان کند و احتمالا تیری در کمان گذارد و پرتاب کند و باز گردد، و برای تحمیق مردم بگوید:

خدای موسی هر چه بود تمام شد! به سراغ کار خود بروید، و فکرتان راحت باشد!

نکات آیه

۱ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد (السموت)

۲ - اعتقاد مردم مصر، به وجود آسمان هاى متعدد در عصر فرعون (أسبب السموت)

۳ - فرعون، مدعى شد که به منظور اطلاع یافتن از خداى موسى(ع) در آسمان ها، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر کرده است. (أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى)

۴ - تصور نادرست فرعون، از حقیقت خداوند و اعتقاد باطل وى به وجود او در آسمان ها و انحصار راه خدا شناسى در محسوسات (أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى) از این که فرعون براى کسب اطلاع از خداوند، به کاوش در آسمان ها پرداخت، این مطلب به دست مى آید که او خدا را موجودى مى دانست که اولاً در آسمان ها جاى دارد نه در زمین، ثانیاً از راه هاى محسوس آسمانى (أسباب السماوات) قابل شناخت است.

۵ - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پیدا کردن از خداى موسى(ع)، نیرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گویى موسى(ع) درادعاى وجود خداى یکتا در جهان (أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى) در این که مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، میان مفسران چند دیدگاه وجود دارد: از جمله این که فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود که به راه هاى آسمان دست یابد; زیرا کوه هاى مرتفعى وجود داشت که از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از این رو مقصود اصلى او این بود که براى مردم اثبات کند که راه یافتن به آسمان، امرى ناممکن است. بنابر این ادعاى موسى(ع) به این که در جهان خدایى هست که با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذیل آیه - که در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به میان آمده - مؤید همین برداشت است.

۶ - موسى(ع)، متهم به فردى دروغ گو و دین ساز از سوى فرعون (و إنّى لأظنّه کذبًا)

۷ - اعمال زشت فرعون در دیدگان خود او، زیبا و آراسته جلوه گر مى نمود. (و کذلک زیّن لفرعون سوء عمله)

۸ - ساختن بناى بلند و رصدخانه، به منظور اطلاع یافتن از خداى موسى(ع)، رفتار زشتى بود که فرعون آن را زیبا و آراسته مى یافت. (ابن لى صرحًا ... فأطّلع إلى إله موسى ... و کذلک زیّن لفرعون سوء عمله)

۹ - امکان خطاکردن انسان، در ارزیابى ملموس ترین رفتار زشت و زیباى خویش (و قال فرعون یهمن ابن لى صرحًا ... کذلک زیّن لفرعون سوء عمله) برداشت یادشده با توجه به این نکته است که فرعون - باوجود مشاهده معجزات و شنیدن دلایل روشن و انکارناپذیر موسى(ع) - اقدام به کارى نابخردانه (ساختن بنایى بلند براى آگاهى از خدا...) کرده بود. خداوند نیز این اقدام را نمونه اى از کارهاى زشت فرعون، دانسته است که در نظر او زیبا و پسندیده مى نمود.

۱۰ - خوب و زیبا دیدن، از عوامل برانگیزنده انسان به اقدام هر کارى (و کذلک زیّن لفرعون سوء عمله) برداشت یاد شده از آن جا است که فرعون، پس از زیبا جلوه گر شدن عمل زشتش، به آن اقدام کرده بود.

۱۱ - روح تکبر و تجاوزگرى، سبب ارزیابى نادرست رفتار «خوب و بد» و «زشت و زیبا» مى شود. (کذلک یطبع اللّه على کلّ قلب متکبّر جبّار ... و کذلک زیّن لفرعون سوء عمله) از ارتباط این آیه با آیه پیش - که در آن فرعون فردى متکبر و جبار معرفى شده - برداشت بالا به دست مى آید.

۱۲ - تأثیر خصلت هاى درونى و روحیات انسان، در دیدگاه و شناخت وى (کذلک زیّن لفرعون سوء عمله)

۱۳ - زیبا جلوه گر شدن رفتار زشت فرعون در دیدگان خود او، سبب انحراف وى از راه اصلى هدایت و سعادت (ارائه شده از سوى موسى(ع)) گشت. (کذلک زیّن لفرعون سوء عمله و صدّ عن السبیل) جمله «و صُدّ عن السبیل» به منزله نتیجه براى جمله پیش است; یعنى، رفتار زشت فرعون در دیدگان او زیبا جلوه کرد و همین سبب شد که او راه اصلى هدایت را پیدا نکند.

۱۴ - توطئه ها و نیرنگ هاى فرعون علیه موسى(ع)، سرانجام به زیان و نابودى او انجامید. (و ما کید فرعون إلاّ فى تباب) «تباب» به معناى خسارت و هلاکت است.

۱۵ - کار ساز نبودن مکر و حیله فرعون در ساختن بناى بلند، به بهانه اطلاع یافتن از خداى موسى (ع) و اثبات دروغ گو بودن او (یهمن ابن لى صرحًا... فأطّلع إلى إله موسى... و ما کید فرعون إلاّ فى تباب) برداشت یاد شده به این خاطر است که از مصادیق اصلى «کید فرعون» ساختن بناى بلند مى باشد.

۱۶ - عقب نشینى تاکتیکى فرعون در مقابل موسى(ع) و دست برداشتن از قتل او به طور موقت، پس از هشدارهاى مؤمن آل فرعون (و قال فرعون ذرونى أقتل موسى... و قال فرعون یهمن ابن لى صرحًا... و ما کید فرعون إلاّ فى تباب) مطلب یاد شده با توجه به این نکته است که فرعون، در آغاز مبارزه با موسى(ع) طرح قتل او را داده بود; ولى پس از هشدارها و تبلیغات مؤمن آل فرعون احداث بناى مرتفع براى جست و جو از خداى موسى(ع) را مطرح ساخت.

۱۷ - توطئه و نیرنگ هاى مستکبران و قدرت هاى فرعونى، شکست پذیر و خنثى شدنى است. (و ما کید فرعون إلاّ فى تباب) برداشت بالا با توجه به این نکته مهم تفسیرى است که نقل داستان ها و ماجراهاى تاریخى در قرآن، صرفاً براى بیان واقعیت تاریخى گذشته نیست. بلکه جریانى است مستمر براى تمامى اعصار و روزگاران.

موضوعات مرتبط

  • آسمان: تعدد آسمان ها ۱، ۲
  • آل فرعون: آثار انذارهاى مؤمن آل فرعون ۱۶
  • اخلاق: آثار صفات اخلاقى ۱۲
  • ارزشگذارى: خطا در ارزشگذارى ۹; عوامل ارزشگذارى غلط ۱۱
  • ارزیابى: خطا در ارزیابى ۹; عوامل ارزیابى غلط ۱۱
  • انسان: خطاى انسان ها ۹
  • انگیزش: عوامل انگیزش ۱۰
  • تجاوزگرى: آثار تجاوزگرى ۱۱
  • تکبر: آثار تکبر ۱۱
  • خود: زیان به خود ۱۴
  • زیبایى: آثار زیبایى ها ۱۰
  • شناخت: عوامل مؤثر در شناخت ۱۲
  • عمل: آثار تزیین عمل ۱۳; تزیین عمل ناپسند ۷; عوامل تزیین عمل ناپسند ۱۱
  • فرعون: ادعاهاى فرعون ۳; بینش غلط فرعون ۴; بى تأثیرى مکر فرعون ۱۵; تزیین عمل فرعون ۷، ۸; توطئه فرعون ۵; تهمتهاى فرعون ۶; حس گرایى فرعون ۴; دین ستیزى فرعون ۵; روش خداشناسى فرعون ۳، ۴، ۸، ۱۵; زیان توطئه فرعون ۱۴; عمل ناپسند فرعون ۷، ۸، ۱۳; عوامل گمراهى فرعون ۱۳; عوامل هلاکت فرعون ۱۴; فلسفه برج سازى فرعون ۳، ۵، ۸، ۱۵; فلسفه رصدخانه سازى فرعون ۳، ۵، ۸; قصه فرعون ۳، ۵، ۶، ۸، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶
  • مستکبران: بى تأثیرى مکر مستکبران ۱۷; شکست توطئه مستکبران ۱۷
  • مصریان باستان: عقیده مصریان باستان ۲
  • موسى(ع): تهمت بدعتگذارى به موسى(ع) ۶; تهمت دروغگویى به موسى(ع) ۵، ۶، ۱۵; رسالت موسى(ع) ۵; قصه موسى(ع) ۵، ۶، ۸، ۱۵، ۱۶

منابع

عوامل درباره‌ٔ "غافر ٣٧"
تعداد کلمات27 +
ریشه غیر ربطسبب‌ +، سمو +، طلع‌ +، ف‌ +، اله‌ +، موسى‌ +، انن‌ +، ى‌ +، ظنن‌ +، ل‌ +، ه‌ +، کذب‌ +، ذلک‌ +، ک‌ +، زين‌ +، فرعون‌ +، سوء +، عمل‌ +، صدد +، سبل‌ +، کيد + و تبب‌ +
شامل این ریشهسبب‌ +، سمو +، طلع‌ +، ف‌ +، الى‌ +، اله‌ +، موسى‌ +، و +، انن‌ +، ى‌ +، ظنن‌ +، ل‌ +، ه‌ +، کذب‌ +، ذلک‌ +، ک‌ +، زين‌ +، فرعون‌ +، سوء +، عمل‌ +، صدد +، عن‌ +، سبل‌ +، ما +، کيد +، الا +، فى‌ + و تبب‌ +
شامل این کلمهأَسْبَاب +، السّمَاوَات +، فَأَطّلِع +، إِلَى +، إِلٰه +، مُوسَى +، وَ +، إِنّي +، لَأَظُنّه +، کَاذِبا +، کَذٰلِک +، زُيّن +، لِفِرْعَوْن +، سُوء +، عَمَلِه +، صُدّ +، عَن +، السّبِيل +، مَا +، کَيْد +، فِرْعَوْن +، إِلاّ +، فِي + و تَبَاب +
شماره آیه در سوره37 +
نازل شده در سال12 +
کلمه غیر ربطأَسْبَاب +، السّمَاوَات +، فَأَطّلِع +، إِلٰه +، مُوسَى +، إِنّي +، لَأَظُنّه +، کَاذِبا +، کَذٰلِک +، زُيّن +، لِفِرْعَوْن +، سُوء +، عَمَلِه +، صُدّ +، السّبِيل +، کَيْد +، فِرْعَوْن + و تَبَاب +