تَجْرِي

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو

آیات شامل این کلمه

ریشه کلمه

قاموس قرآن

روان شدن. جريان [بقره:25] حقّا براى آنهاست بهشت هائيكه نهرها زير آنها جارى و روان است . در قرآن كريم اين كلمه فقط در جريان آب به كار نرفته بلكه درجريان و راه رفتن كشتى‏ها و حركت باد و آفتاب و ماه و ستارگان نيز استعمال شده است مثل [بقره:164] [ص:36] [يس:38] و آياتى نظير [رعد:2] على الظاهر شامل آفتاب و ماه و ستارگان و غيره است . در اينجا لازم است درباره چند آيه سخن گفت: الف: [يونس:22]. ممكن است بگوئيم: باء در «بِهِمْ» براى تعديه است يعنى است يعنى كشتى‏ها آنها را روان كردند، ولى به قاموس و صحاح نگاه‏كردم «جرى» با باء متعدى نشده است لذا بايد گفت باء در اينجا به معناى «مع» است و فلك به معنى كشتى است و به مفرد و جمع اطلاق مى‏شود، در اينجا جمع مقصود است زيرا فعل آن «جَرَيْنَ» آمده معنى آيه چنين است: تا چون در كشتى‏ها شديد و كشتى‏ها با آنها بوسيله باد مطبوعى روان شدند. همچنين است باء در آيه [هود:42] و اگر باء را تعدى بگيريم جريان كشتى از آيه بايد به عنايت و ملازمه استفاده شود. ب: [شورى:32]، [رحمن:24] راجع به اين دو آيه به «بحر» رجوع شود كه گفته‏ايم اين دو آيه به جريانهاى درياها از قبيل گلف استريم تطبيق مى‏شود نه به كشتى‏ها كه گفته‏اند . ج: [حاقة:11] چون آب طغيان كرد ما شما را در جارى شونده حمل كرديم تا آن را براى شما ياد آورى قرار دهيم و تا تذكره را گوش حافظ پند در خود نگهدارد. مقصود از اين جاريه چيست؟ ارباب تفسير آن را كشتى نوح گفته‏اند، نا گفته نماند ما قبل دو آيه فوق درباره هلاكت عاد و ثمود و قوم فرعون و قوم لوط است و ما بعد آنها مطلقاً درباره قيامت و ويران شدن عالم و اهل رحمت و عذاب است به نظر ميايد غرض از ذكر اين دو آيه درميان هلاكتهاى دنيا و آخرت تذكّر اين نكته است كه اهل ايمان در امان اند همانطور كه در طوفان نوح مؤمنان نجات يافتند اهل ايمان از هلاكت دنيا و آخرت در نجات خواهند بود و تيرهاى قهر خداى را فقط كفّار و معاندين هدف اند و شايد «لِنَجْعَلَها لَكُمْ تَذْكِرَةً»اين مطلب را بيشتر تقويّت نمايد و اگر اهل ايمان و يا بعضى از آنها را بلائى از بين ببرد براى آنها هلاكت نيست بلكه كفّاره گناه و يا ترفيع مقام است د: [ذاريات:1-6]. قسم به پاشندگان پاشيدن بخصوصى. پس قسم به بر دارندگان بارسنگى. پسقسم به جارى شوندگان كه به آسانى روان اند. پس قسم به تقسيم كنندگان امر. آنچه وعده داده مى‏شود راست است و جزا واقع شدنى است . مقصود از جاريات و غيره در اين آيات چيست؟ به نظر مى‏آيد كه مراد از اين چهار اسم فاعل، بادها باشند و چون ابر عبارت است از هواى مرطوب، اگر بگوئيم ابرها. بادها هستند باز صحيح است . درباره بادهاى مهاجر كه از اقيانوسها به سوى خشكيها مى‏وزند و هزاران كيلومتر راه مى‏پيمايند آقاى مهندس بازرگان در كتاب باد و باران در قرآن مى‏گويد: بادهاى مهاجر از حدبه‏هاى اقيانوس اطلس يا اقيانوس كبير (و همچنين در مديترانه و درياهاى بزرگ) آنجا كه ستونهاى بزرگ هوا از طبقات جوّ به زمين ميريزند، سر چشمه گرفته در ابتدا يك حركت فرفره‏اى و پراكنده شونده به اطراف دارند، يس از به راه افتادن حامل بخار آب فراوانى مى‏گردند كه همان ابرهاست، آنگاه با وقار و سنگينى سمتى را درپيش ميگيرند و به آسانى روان مى‏گردند چون به كنار درياها و يا به قارّه‏ها رسيدند با بادهاى سرديكه از قطبين مى‏وزند ملاقات مى‏كنند از بادهاى قطبين سردى مى‏گيرند و آنگاه با رطوبت و سردى كه دارند به مزارع و جنگلها و شهرها تقسيم مى‏شوند و آنچه را قرار و قسمت است تقسيم مى‏كنند (باد و باران در قرآن با كمى تغيير و حذف). پس بادها هستند كه در اثر اختلاف حرارت خورشيد، خود را از وسط اقيانوسها مى‏پاشند «وَالذّارياتِ ذَرْواً» و چون روان شدند رطوبت و بخار آب را با خود بر ميدارند و سنگين مى‏شوند «فَالْحاملاتِ وِقْراً»سپس در طول هزاران كيلومتر با آرامى و آسانى بسير خود ادامه مى‏دهند «فَالجارياتِ يُسْراً» و آنگاه در قارّه‏ها و خشكيها تقسيم شده به رحمت و خسارت مبدّل مى‏شوند و بهره‏ها را قسمت مى‏كنند «فَالمُقْسِماتِ اَمْراً» قابل دقت است كه بعد از والذاريات، سه صيغه ديگر همه با فاء آمكده است يعنى اين چهار امر پشت سر هم و نتيجه همديگراند . نظير اين آيات، آيات اوّل سوره مرسلات و نازعات است. ارتباط اين چهار قسم با مقسم به كه «اِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ وَ اِنَّ الدّينَ لَواقِعٌ» باشد شايد آن است : همانطور كه توليد بادها از محلّى شروع شده و تدريجاً بالاخره به نتيجه‏اى ميانجامد جريان دنيا و اين زندگى نيز در آخ بروز جزا و پاداش ميانجامد وقوع جزاء نتيجه حركت ابرهاست. اگر بگوئيم ملائكه با اين بادها باهم اند و مشيّت خدا را روان مى‏كنند اشكالى ندارد ولى نمى‏شود گفت از اين فاعلها كه با الف و تاء جمع بسته شده ملائك مراد است زيرا جمعى كه با الف و تاء يا براى مؤنث حقيقى است مثل مؤمنات و يا صفت مذكّر غير عاقل است مثل مرفوعات و منصوبات. ملائكه به صراحت قرآن مؤنث نيستند و آنانكه ملائكه را دختران خدا مى‏دانند در قرآن تكذيب شده‏اند و خدا ملائكه را با جمع مذكّر اولواالعقل ذكر كرده [زمر:75]. وايضاً ملائكه عاقل و ذى شعوراند پس مراد بادها، ابرها و يا چيزهاد ديگر است. دركتاب آغاز و انجام جهان ص 87 به بعد ذاريات حاملات جاريات و مقسّمات را به اتمها و الكترونها و پروتونها و نوترونها حمل كرده و در اين باره بيان عالى دارد، تطبيق ايشان با مقسم به كه وقوع قيامت باشد بسيار مناسب است طالبين به آنجا رجوع كنند. ه: [تكوير:16]. اين آيه در «خنس» خواهد آمد انشاءاللّه . و: [هود:41] مجرى و مرسى مصدر ميمى اند از لازم و متعدى (صحاح) ظاهراً در آيه معناى لازم مراد است يعنى: گفت به كشتى سوار شويد جريان و ايستادن آن به مدد و يارى خداست. مجراها و مرسيها، مبتدء و بسم اللّه خبر آن است .


کلمات نزدیک مکانی

مِن وَ جَنّات الْأَنْهَار تَحْتِهَا فِيهَا خَالِدِين اللّه لَهُم الصّالِحَات عَمِلُوا فِي ذٰلِک الّذِين آمَنُوا عَدْن يُدْخِلْه تَحْتِهِم أَبَدا الْفُلْک بِأَمْرِه رَبّهِم إِن الْبَحْر أَن الّتِي مَا عِنْد لَه مَن رَبّهُم الْفَوْز الرّيح سَنُدْخِلُهُم الْمُؤْمِنَات هُم الْأَرْض أَ اتّقَوْا رَسُولَه الْجَنّة بِمَا غُرَف عَنْهُم أُولٰئِک قَالُوا أَعَدّ يُحَلّوْن جَزَاء الْمُؤْمِنِين سَيّئَاتِکُم يُکَفّر يَنْفَع النّهَار خَيْر صَالِحا عَنْه مِنْه يَوْم عَنْکُم رَضِي لَکُم دُسُر وَعْد غِل الشّمْس هِي لَک غُرَفا الْکَبِير جَزَاؤُهُم لِمُسْتَقَرّ عَاصِفَة بِإِيمَانِهِم لا الْمُتّقُون بِهِم يَدْخُلُونَهَا مَبْنِيّة أَعْنَاب تَحْتَهَا بِأَعْيُنِنَا يُدْخِل وُعِد السّمَاء رَحِيم يَعْمَل الْعُلَى جَعَلْنَا إِلَى مُظْلِمُون لَأُکَفّرَن تَحْتِي هٰذِه يُدْخِلَکُم لَأُدْخِلَنّهُم مَسَاکِن أَلْوَاح أَجْر الْيَوْم رُخَاء لَأُدْخِلَنّکُم يُدْخِلْکُم لَهَا يُدْخِلُهُم يُطِع يَهْدِيهِم لَغَفُور مَوْج تَر حَيْث الْوَهّاب فَوْقِهَا لِمَن ذَات فَسَخّرْنَا بُشْرَاکُم الدّرَجَات لِسُلَيْمَان عَلَى بِنِعْمَة الْمُتّقِين أَحْسَن نِعْم سَيّئَاتِهِم صُدُورِهِم صِدْقُهُم فَأَهْلَکْنَاهُم نَخِيل کُل الْعَظِيم کُلّمَا لَنُبَوّئَنّهُم خَيْرا أَسَاوِر دَار مِدْرَارا عَمَلا الصّادِقِين لَم شَاکِرُون تَقْدِير کَان فَلا بِأَيْمَانِهِم ذُنُوبَکُم سَيّئَاتِه مِصْر ثَوَابا فَإِذَا أُکُلُهَا أَنْت أَصَاب فَمَن هُو رَبّي بِذُنُوبِهِم الْمُفْلِحُون کَالْجِبَال طَيّبَة لِيُرِيَکُم الصّالِحِين النّاس الْعَزِيز کَفَر بَارَکْنَا فَأَثَابَهُم مَثَل يَجْعَل يُمْسِک الشّيَاطِين کُفِر مَغْفِرَة بِرُوح لِلّذِين الْبَرِيّة حَمَلْنَاه حَکِيما مُلْک أَنْتُم تُبْصِرُون أَم لِيُدْخِل إِنّک جَنّة وَاق فَأُولٰئِک عَلَيْهِم دَائِم لَنِعْم رُزِقُوا اللّيْل يَتَوَل وَعَد عَلِيما الْعَلِي أَنْشَأْنَا يُخْزِي بَعْدِي بِإِذْن النّعِيم أَيّدَهُم الْعَلِيم مِنْهَا أَنَا کَفَرُوا نُزُلا ذٰلِکُم نَزَعْنَا دَعْوَاهُم لِي الْحَمْد يَغْفِر أَزْوَاج لٰکِن يَفْعَل فَهَل حَکِيم الْقَوْم أَيْدِيهِم لَقَد الْمِهَاد بِاللّه رَضُوا بَعْد نَادَى تَعْلَمُون مُرْسَاهَا جَعَل لَيْس أَرْسَلْنَا يُعَذّبْه ظِلّهَا الّذِي تَرَکْنَاهَا عَزِيز بَيْن يَعْلَمُون أُدْخِل لِلّه يَتَمَتّعُون يُؤْمِن کُنْتُم الْعَامِلِين قُتِلُوا بِئْس سَخّر آيَاتِه حَسَنا عَمِل بَطْش يُخْلِف شَاء قُصُورا بَل نُوح مَع نَسْلَخ هٰذَا يَشَاءُون بَنّاء تَکُون خَالِدُون اخْتِلاَف قَد بَأْسِکُم الْقَمَر مِنْکُم نُورُهُم النّبِي ذَهَب الْإِيمَان بِخَيْر کُنّا تَقَع يُرِيد عَذَابا تَحِيّتُهُم رَبّکُم أَنْزَل کَذٰلِک مُطَهّرَة ابْنَه تِلْک الثّمَرَات بَعْدِهِم ثَمَرَة قَرْضا قُلُوبِهِم عَسَى هَدَانَا قَاتَلُوا يَجْزِي رِزْقا قَرْنا حَقّا بَشّر بِکُل الْمُحْسِنِين فَقَد الْمِيعَاد قَوْم عُقْبَى أَحَدُکُم يَسْعَى أَلِيما حَرَج قَال يَأْکُلُون أُنَبّئُکُم

تکرار در هر سال نزول

در حال بارگیری...