النحل ٦٣

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

به خدا سوگند، به سوی امتهای پیش از تو پیامبرانی فرستادیم؛ امّا شیطان اعمالشان را در نظرشان آراست؛ و امروز او ولیّ و سرپرستشان است؛ و مجازات دردناکی برای آنهاست!

|سوگند به خدا كه به سوى امت‌هاى پيش از تو [رسولانى‌] فرستاديم ولى شيطان اعمالشان را برايشان آراست و امروز هم سرپرستشان هموست و برايشان عذابى دردناك است

سوگند به خدا كه به سوى امتهاى پيش از تو [رسولانى‌] فرستاديم [اما] شيطان اعمالشان را برايشان آراست و امروز [هم‌] سرپرستشان هموست و برايشان عذابى دردناك است.

به خدا سوگند که ما رسولانی پیش از تو بر امم سابقه فرستادیم (تا مگر سعادت یابند) ولی شیطان اعمال (زشت) آنها را در نظرشان زیبا جلوه داد، پس امروز (یعنی روز محشر) شیطان یار آنهاست و به عذاب دردناک گرفتار خواهند بود.

به خدا سوگند پیامبرانی به سوی امت های پیش از تو فرستادیم، پس شیطان کارهای [زشت] شان را در نظرشان آراست [تا انجامش برای آنان آسان گردد]، او امروز ولیّ و سرپرست اینان است [که در عقاید و رفتار پیرو مشرکان پیش اند] و برای آنان [در قیامت] عذابی دردناک است.

به خدا سوگند كه براى مردمى هم كه پيش از تو بوده‌اند پيامبرانى فرستاده‌ايم. ولى شيطان اعمالشان را در چشمشان بياراست. و در آن روز شيطان دوستشان خواهد بود و آنها راست عذابى دردآور.

به خدا که برای امتهای پیش از تو هم [پیامبرانی‌] فرستادیم، آنگاه شیطان اعمالشان را در نظرشان بیاراست و آن روز او سرور ایشان است و عذابی دردناک [در پیش‌] دارند

به خدا سوگند كه هر آينه ما به سوى امتهايى كه پيش از تو بودند [پيامبرانى‌] فرستاديم پس شيطان كارهاشان را برايشان بياراست. از اين‌رو امروز او دوست و سرپرست آنهاست و آنان را عذابى است دردناك.

به خدا سوگند! ما (پیغمبرانی) به سوی ملّتهای پیش از تو فرستادیم و اهریمن کارهای (زشت) ایشان را در نظرشان آراست و (آنان را از پیروی پیغمبران بازداشت و بدبختشان کرد. در این جهان) امروز اهریمن سرپرست ایشان است و (آنان را به دنبال خود می‌کشاند، و فردای قیامت) عذاب دردناکی دارند.

به خدا سوگند، به‌راستی سوی امت‌های پیش از تو (رسولانی) به‌درستی فرستادیم. پس شیطان اعمالشان را برایشان آراست. پس امروز (هم) سرپرستشان (هم) اوست و برایشان عذابی دردناک است.

به خدا سوگند که فرستادیم بسوی مللی پیش از تو پس بیاراست برای ایشان شیطان کردار ایشان را پس او است دوست ایشان آن روز و برای ایشان است عذابی دردناک‌


النحل ٦٢ آیه ٦٣ النحل ٦٤
سوره : سوره النحل
نزول : ٧ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ١٨
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«فَهُوَ وَلِیُّهُمُ الْیَوْمَ»: اهریمن در این جهان سرپرست و متولّی امور ایشان است. شیطان امروز هم که روزگار آخرین رسالت است باز هم کسانی را گول می‌زند و از راه به در می‌کند. انگار اینان همفکران گذشتگان و از نسل ایشانند.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر


تفسیر نور (محسن قرائتی)


تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ «63»

به خدا سوگند كه همانا ما به سوى امّت‌هاى پيش از تو (نيز) پيامبرانى فرستاديم، پس شيطان كارهاى (ناپسند) ايشان را برايشان زيبا جلوه داد، پس (آن شيطان) امروز نيز سرپرست آنهاست و براى آنان عذاب دردناكى است.


«1». كهف، 104.

«2». فصّلت، 50.

جلد 4 - صفحه 541

نکته ها

آيه در مقام تسلّى پيامبر اسلام است كه اى پيامبر از بى‌توجّهى و روى‌گردانى مردم نگران مباش، زيرا همه‌ى پيامبران با اين‌گونه افراد مواجه بوده‌اند.

پیام ها

1- آشنايى با تاريخ واقوام گذشته، عامل صبر وتحمّل و درس عبرت است.

«أَرْسَلْنا إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ»

2- خداوند، به نام خودش قسم ياد مى‌كند. «تَاللَّهِ»

3- بعثت پيامبران، يك جريان و سنّت الهى بوده است. «أَرْسَلْنا إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ»

4- راه نفوذ شيطان، جلوه دادن و زينت دادن زشتى‌ها و توجيه انحرافات است.

«فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ»

5- پذيرفتن جلوه‌هاى شيطان، مقدّمه سلطه‌ى اوست. فَزَيَّنَ‌ ... فَهُوَ وَلِيُّهُمُ‌

6- ولايت شيطان، لحظه‌اى نيست، او هر روز بدنبال سلطه بر مردم است. «فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ»

7- ولايت و سلطه‌ى شيطان تنها در دنياست و در قيامت كارى به دست او نيست.

«فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ»

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (63)

بعد از آن بيان اتمام حجت خود و اقدام آنان را بر كفر و مخالفت، اخبار فرمايد:

تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا: قسم به خدا هرآينه بتحقيق فرستاديم پيغمبرانى. إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ‌: به سوى امتهاى پيش از تو اى پيغمبر مكرم و رسولان در تبليغ فرامين الهى و دعوت مردم به سعادت جاودانى كوشيدند، لكن امت از شهوات نفسانى دست بر نداشته به مخالفت اقدام نمودند. فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ‌: پس زينت داد شيطان اعمال قبيحه آنها را از كفر و ضلال و تكذيب پيغمبران، و انكار آنان باشد به وسوسه و اغراء و اغواء، و ايشان هم متابعت نموده گمراه گشتند، و از صراط مستقيم منحرف شدند. فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ‌: پس شيطان دوست و متولى كار ايشان است امروز، پس تبرى كنند بعضى از بعضى، و مسلم است روز قيامت شياطين توانائى ندارند نه در دفع عذاب و نه جلب ثواب، بلكه هيچكس را در پيشگاه فرمان سبحانى قدرتى نخواهد بود. وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ‌: و براى تابع و متبوع عذابى است دردناك كه عذاب جهنم باشد أبد الآباد.

تبصره: آيه شريفه دال است بر بطلان جبر، زيرا اگر چنانچه كفر و معصيت نعوذ باللّه به خواست و رضاى الهى بودى، هرآينه ارسال رسل لغو بودى، و صدور لغو از ذات احديت محال است. و ايضا تزيين اعمال را نسبت به شيطان داده،

جلد 7 - صفحه 231

و مراد القاء وسوسه و آراستن و جلوه دادن معاصى است در نظر بندگان بدون اجبار و واداشتن به آن، علاوه در مقابل تذكرات سبحانى و الهامات ملائكه الهى نيز مقرر، و اختيار هم به شخص انسانى واگذار شده كه مى‌تواند به قوت روحانى مضمحل سازد وساوس شيطانى را، و سعادت ابدى را دريافته، خداوند سبحان ولى او خواهد بود؛ و اگر چنانچه پيروى نمود وساوس را، هرآينه به سوء اختيار هلاكت را براى خويش فراهم گرداند، پس شيطان ولى او و عذاب جحيم، مأواى او خواهد بود.


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ (61) وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى‌ لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ (62) تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى‌ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (63) وَ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ إِلاَّ لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (64) وَ اللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ (65)

ترجمه‌

و اگر مؤاخذه كند خدا مردم را بستمشان باقى نميگذارد بر روى زمين هيچ جنبنده‌اى را ولى تأخير مى‌اندازد آنها را تا وقتى نام برده شده پس چون آمد وقتشان باز پس نميمانند ساعتى و پيشى نميگيرند

و قرار ميدهند براى خدا


جلد 3 صفحه 295

آنچه را ناخوش دارند و بيان ميكند زبانهاشان دروغ را كه مرايشان را است خوبى ناچار همانا مر ايشانرا است آتش و همانا آنانند پيش فرستاده شدگان‌

قسم بخدا هر آينه بتحقيق فرستاديم بسوى امّتهائى پيش از تو پس آرايش داد براى آنها شيطان كارهاشان را پس او است اختيار دار آنها امروز و مر ايشانرا است عذابى دردناك‌

و نفرستاديم بر تو كتاب را مگر براى آنكه بيان كنى براى آنها آنچيزى را كه اختلاف كردند در آن و براى راهنمائى و بخشايش از براى گروهى كه ايمان ميآورند

و خداوند نازل نمود از آسمان آب را پس زنده كرد بآن زمين را پس از مردنش همانا در اين هر آينه نشانه‌اى است براى گروهى كه ميشنوند.

تفسير

خداوند كريم و رحيم و حليم است تعجيل در عقوبت اهل ظلم بكفر و عصيانشان نميفرمايد و تا قابليتشان براى ترحم باقى باشد عذاب نميفرمايد و اگر مؤاخذه كند و عذاب فرمايد خداوند آنها را در دنيا جنبنده‌اى از اهل ظلم در زمين باقى نخواهد ماند ولى مصلحت در بقاء آنها است تا اجل محتوم و مقدرشان كه لحظه‌اى جلو و عقب نمى‌افتد برسد براى آنكه توالد و تناسل نمايند و از آنها بندگان صالح خدا بوجود آيند و بمقامات عاليه خود برسند و بنابراين مراد از دابّه همان اهل ظلمند بقرينه استحقاق حكمى كه براى آنها ذكر شده و محتمل است مراد هر جنبنده باشد اعمّ از انسان و حيوان چون وقتى عذاب نازل شود خشك وتر با هم ميسوزند مانند باغبانى كه براى غلبه علف هرزه باغچه‌اى را ويران كند و مجددا آباد نمايد و البتّه خداوند بغير اهل ظلم در آخرت پاداش خواهد داد كه جبران عذاب آنها در دنيا بنحو اكمل بشود مانند امراضى كه خداوند بر اولياء و غير اهل تكليف مسلط ميفرمايد براى ارتقاء درجه و عبرت و ساير مصالح كه موجب مزيد اجر آنها است و مرجع ضمير در عليها معلوم است كه زمين است بمناسبت لفظ ناس و دابّه كه در زمين مشى مينمايند و تعجّب در اين است كه اهل كفر و عصيان چيزيرا كه از براى خودشان نمى‌پسندند مانند شريك و دختر براى خدا قرار ميدهند و اموال پست نامرغوب را در راه خدا صرف ميكنند با وجود اين دروغ زبانى ميگويند كه ما اهل بهشتيم در صورتى كه اهل جهنمند بلكه پيش قدم در آنند اگر مفرطون بفتح را قرائت شود و بعضى بكسر قرائت نموده‌اند يعنى آنها


جلد 3 صفحه 296

زياده روى كنندگانند در معصيت و كسانيكه بوساوس شيطان اعمال ناپسند خودشان را پسنديدند و تكذيب نمودند پيغمبران را و مخالفت كردند اوامر ايشانرا آن ملعون قرين و ناصر و صاحب اختيار آنها است در دنيا ولى در آخرت از آنها تبرّى ميكند و بعذاب اليم الهى گرفتار خواهند شد و خداوند قرآن را فرستاد بر پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى بيان معارف و احكام الهيه و رفع اختلاف از ميان مردم در صحت عقائد و صلاحيت اعمال و براى هدايت و رحمت بر اهل ايمان و ذكر كليه آيات الهيه و ادلّه توحيد كه از آن جمله نزول باران و تجديد حيات زمين است بروئيدن انواع گياه براى كسانى نافع است كه گوش شنوا داشته باشند و پس از شنيدن تفكّر و تأمّل نمايند و بيابند دلالت و صحّت آنرا نه براى كسانيكه سر گرم بدنيا و مستغرق در بحر تعصّب و عنادند و توجّهى بآيات الهيه ندارند تا بمبدء و معاد خود پى برند ..

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


تَاللّه‌ِ لَقَد أَرسَلنا إِلي‌ أُمَم‌ٍ مِن‌ قَبلِك‌َ فَزَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم‌ فَهُوَ وَلِيُّهُم‌ُ اليَوم‌َ وَ لَهُم‌ عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ (63)

قسم‌ بخدا ‌هر‌ آينه‌ بتحقيق‌ ارسال‌ فرموديم‌ بسوي‌ امتهاي‌ پيش‌ ‌از‌ پيغمبر ‌پس‌ زينت‌ داد ‌از‌ ‌براي‌ ‌آنها‌ شيطان‌ اعمال‌ ‌آنها‌ ‌را‌ ‌پس‌ ‌او‌ ‌است‌ ولي‌ ‌آنها‌ امروز و ‌از‌ ‌براي‌ ‌آنها‌ عذاب‌ دردناك‌ ‌است‌ تاللّه‌ خداوند قسم‌ ياد ميفرمايد ‌براي‌ تاكيد ‌که‌ مشركين‌ باور كنند لَقَد أَرسَلنا رسولاني‌ فرستاديم‌ مثل‌ نوح‌ و هود و صالح‌ و ابراهيم‌ و لوط و شعيب‌ و موسي‌ و عيسي‌ و ‌غير‌ اينها إِلي‌ أُمَم‌ٍ مِن‌ قَبلِك‌َ بسوي‌ امتهاي‌ ‌از‌ قبل‌ ‌از‌ امت‌ تو امت‌ ‌هر‌ يك‌ ‌از‌ ‌اينکه‌ رسولان‌ فَزَيَّن‌َ لَهُم‌ُ ‌پس‌ زينت‌ داد ‌از‌ ‌براي‌ ‌آنها‌ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم‌.

‌از‌ تكذيب‌ انبياء و شرك‌ بخدا و بقاء ‌بر‌ كفر و حمل‌ معجزات‌ ‌آنها‌ ‌را‌ ‌بر‌ سحر و ظلم‌ و اذيت‌ بآنها و ارتكاب‌ معاصي‌ و طغيان‌ و سركشي‌ و كبر و عجب‌ و عناد و عصبيت‌

جلد 12 - صفحه 148

و تقليد آباء و ‌غير‌ ‌آنها‌ ‌از‌ قبائح‌ فَهُوَ وَلِيُّهُم‌ُ اليَوم‌َ ‌يعني‌ شيطان‌ ‌را‌ صاحب‌ اختيار ‌خود‌ قرار دادند و اختيار ‌خود‌ ‌را‌ بدست‌ ‌او‌ دادند و اطاعت‌ ‌او‌ ‌را‌ كردند و مراد ‌از‌ (اليوم‌) ‌اگر‌ يوم القيامة ‌باشد‌ معني‌ ‌اينکه‌ ميشود ‌که‌ ‌خدا‌ واميگذارد ‌آنها‌ ‌را‌ بشيطان‌ چنانچه‌ ‌در‌ جواب‌ شيطان‌ ‌که‌ ‌گفت‌ فَبِعِزَّتِك‌َ لَأُغوِيَنَّهُم‌ أَجمَعِين‌َ.

فرمود قال‌َ فَالحَق‌ُّ وَ الحَق‌َّ أَقُول‌ُ لَأَملَأَن‌َّ جَهَنَّم‌َ مِنك‌َ وَ مِمَّن‌ تَبِعَك‌َ مِنهُم‌ أَجمَعِين‌َ ص‌ ‌آيه‌ 85 وَ لَهُم‌ عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 63)- و از آنجا که ممکن است بعد از شنیدن داستان عرب جاهلی برای بعضی این سؤال پیش آید که چگونه ممکن است انسان جگر گوشه خود را با آن قساوت، زنده به زیر خاکها بفرستید؟ در این آیه گویی به پاسخ پرداخته، می‌گوید:

«به خدا سوگند ما پیش از تو پیامبرانی به سوی امتهای پیشین فرستادیم، ولی شیطان اعمالشان را در نظرشان زینت داد» (تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلی أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ أَعْمالَهُمْ).

سپس اضافه می‌کند: گروه مشرکان فعلی نیز دنباله‌رو همان برنامه‌های انحرافی امتهای پیشین‌اند که شیطان اعمالشان را در نظرشان تزیین داده بود و «شیطان امروز ولی و راهنما و سرپرست آنهاست»! (فَهُوَ وَلِیُّهُمُ الْیَوْمَ). و از رهنمودهای او الهام می‌گیرند.

«و (به همین جهت) عذاب دردناکی برای آنهاست» (وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ).

نکات آیه

۱- سوگند خداوند به خویش، مبنى بر ارسال پیامبرانى به سوى امتهاى مختلف، پیش از ظهور اسلام (تالله لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک)

۲- خداوند قبل از پیامبر(ص)، انبیایى را به سوى امتهایى گسیل داشت. (تالله لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک)

۳- شیطان، اعمال زشت امتهاى گذشته را در نظر آنان زیبا جلوه داد. (لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم) تزیین کردارها و نیز ذیل آیه «و لهم عذاب ألیم» قرینه است بر اینکه مراد از «اعمال»، کردارهاى ناروا و قبیح است.

۴- تزیین اعمال ناروا، از راههاى اغواگرى شیطان (فزیّن لهم الشیطن أعملهم)

۵- گرایش و تمایل انسان به زیبایى و گریز از زشتى (فزیّن لهم الشیطن أعملهم) از اینکه شیطان اعمال زشت مردم را تزیین کرد و آنان را به وسیله همان عمل گمراه ساخت، نشان دهنده نکته فوق است.

۶- امتهاى پیشین، فریفته شیطان شده و تسلیم انبیاى خود نشدند. (لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم) جمله «زیّن لهم الشیطان أعمالهم» به قرینه وعده عذابى که در همین آیه به آن امتها داده شده، کنایه از عدم تسلیم آنها در برابر انبیاست.

۷- فریب دیگران با ظاهرسازى، امرى شیطانى و مذموم (فزیّن لهم الشیطن أعملهم)

۸- امتهایى که تحت تأثیر اغواى شیطان، تسلیم انبیا نشدند، تحت ولایت شیطانند. (أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم فهو ولیّهم الیوم)

۹- افتراها و نسبتهاى نارواى مشرکان به خداوند، برخاسته از اغواى شیطان بوده است. (و یجعلون لله البنت ... و یجعلون لله ما یکرهون ... لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم) ذکر قصه بعثت انبیا در میان امتهاى پیشین و تحت تأثیر اغواى شیطان قرار گرفتن آنان، مى تواند تعریضى باشد به مشرکان مکه که نسبتهاى ناروا به خداوند مى دادند.

۱۰- دلدارى خداوند به پیامبر(ص) در برابر تبلیغات سوء و افتراهاى مشرکان (و یجعلون لله البنت ... و یجعلون لله ما یکرهون ... تالله لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم) التفات از غیبت به خطاب در آیاتى که داراى سیاق واحدى اند، احتمال دارد براى بیان مطلب یاد شده باشد.

۱۱- ظاهرسازیهاى شیطان، از موانع حرکت و نهضت انبیا (تالله لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم)

۱۲- تسلیم اغوا و ظاهرسازیهاى شیطان شدن، ولایت او را در پى دارد. (فزیّن لهم الشیطن أعملهم فهو ولیّهم الیوم)

۱۳- مشابهت جریانهاى مخالف انبیا در طول تاریخ (تالله لقد أرسلنا إلى أُمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم فهو ولیّهم الیوم)

۱۴- کیفر امتهایى که به دعوت انبیا جواب مساعد ندادند، عذاب دردناک است. (و لهم عذاب ألیم)

۱۵- هشدار خداوند به مشرکان مکه براى اجتناب از اغواها و ظاهرسازیهاى شیطان (تالله لقد أرسلنا إلى أمم من قبلک فزیّن لهم الشیطن أعملهم ... و لهم عذاب ألیم)

موضوعات مرتبط

  • اغواگرى: سرزنش اغواگرى ۷
  • افترا: منشأ افترا به خدا ۹
  • امتها: تزیین عمل امتها ۳
  • امتهاى پیشین: اغواپذیرى امتهاى پیشین ۶
  • انبیا: انبیاى قبل از محمد(ص) ۱، ۲; بعثت انبیا ۱; تاریخ انبیا ۲، ۱۳; دشمنان انبیا ۱۳; موانع نهضت انبیا ۱۱
  • انسان: زیبایی طلبى انسان ۵; گرایشهاى انسان ۵
  • تاریخ: تکرار تاریخ ۱۳
  • خدا: انذارهاى خدا ۱۵; سوگند به خدا ۱
  • زشتى: تنفر از زشتى ۵
  • شیطان: آثار اغواپذیرى از شیطان ۱۲; آثار اغواگرى شیطان ۹، ۱۱; اجتناب از شیطان ۱۵; اغواگرى شیطان ۳، ۱۵; پیروان شیطان ۶; روش اغواگرى شیطان ۴; زمینه ولایت شیطان ۱۲; مشمولان ولایت شیطان ۸; ولایت بر پیروان شیطان ۸
  • عذاب: مراتب عذاب ۱۴; موجبات عذاب ۱۴
  • عصیان: آثار عصیان از انبیا ۸; عصیان از انبیا ۶، ۱۴; کیفر عصیان از انبیا ۱۴
  • عمل: تزیین عمل ناپسند ۳، ۴; عمل شیطانى ۷; عمل ناپسند ۷
  • قرآن: سوگندهاى قرآن ۱
  • گرایشها: گرایش به زیبایى ۵
  • محمد(ص): دلدارى به محمد(ص) ۱۰
  • مشرکان: افتراهاى مشرکان ۱۰; منشأ افتراهاى مشرکان ۹
  • مشرکان مکه: انذار مشرکان مکه ۱۵

منابع