الكهف ٢٧

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحی شده تلاوت کن! هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمی‌سازد؛ و هرگز پناهگاهی جز او نمی‌یابی!

|و از كتاب پروردگارت آنچه را كه به تو وحى شده است تلاوت كن. كلمات او را تغيير دهنده‌اى نيست، و هرگز جز او پشت و پناهى نخواهى يافت

و آنچه را كه از كتاب پروردگارت به تو وحى شده است بخوان. كلمات او را تغييردهنده‌اى نيست، و جز او هرگز پناهى نخواهى يافت.

و آنچه از کتاب خدا بر تو وحی شد (بر خلق) تلاوت کن، که کلمات او را هیچ کس تغییر نتواند داد، و هرگز جز درگاه او پناهی نخواهی یافت.

و آنچه از کتاب پروردگارت به تو وحی شده است، بخوان. برای کلماتش تبدیل کننده ای نیست، و هرگز جز او ملجأ و پناهی نخواهی یافت.

از كتاب پروردگارت هر چه بر تو وحى شده است تلاوت كن. سخنان او را تغييردهنده‌اى نيست. و تو جز او پناهگاهى نمى‌يابى.

و آنچه از کتاب پروردگارت بر تو وحی شده است بخوان، [و بدان که‌] کلمات [/ وعده‌های‌] او دگرگون‌کننده‌ای ندارد، و هرگز جز او پشت و پناهی نخواهی یافت‌

و از كتاب پروردگارت- قرآن يا لوح محفوظ- آنچه به تو وحى مى‌شود برخوان سخنان او را دگرگون‌كننده‌اى نيست، و جز او هيچ پناهگاهى هرگز نيابى.

بخوان آنچه را که از کتاب (قرآن) از سوی پروردگارت به تو وحی شده است (و به گفته‌های این و آن که آمیخته به دروغ و خرافات و مطالب بی‌اساس است اعتناء مکن. تکیه‌گاه بحث تو در امور غیبی همچون سرگذشت اصحاب کهف، تنها باید وحی الهی باشد. چرا که سخنان خدا حقائق تغییر ناپذیری است و) کسی نمی‌تواند سخنان او را تغییر (و احکام آن را دگرگون) کند، و هرگز پناهی جز او نخواهی یافت.

و آنچه را که از کتاب پروردگارت سویت وحی شده است (برایشان) بخوان و پیروی کن. کلمات او [:خدا و قرآن] را هیچ‌گاه تبدیل‌کننده‌ای نیست . جز او [:خدا و کتابش] هرگز پایگاه و پناهگاهی (وحیانی) نتوانی یافت.

و بخوان آنچه وحی شده است بسوی تو از کتاب پروردگارت نیست برگرداننده‌ای برای سخنانش و هرگز نیابی جز او پناهگاهی را


الكهف ٢٦ آیه ٢٧ الكهف ٢٨
سوره : سوره الكهف
نزول : ٨ هجرت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ١٧
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«مُبَدِّلَ»: تغییر دهنده. تبدیل کننده. «لا مُبَدِّلَ لِکَلِمَاتِهِ»: هیچ کس و هیچ‌چیزی سخنان خدا را نمی‌تواند دگرگون کند. احکام قرآن، چون کلام یزدان است، بر اثر کشفیات فنون و پیشرفتهای علوم، دستخوش بطلان و مغلوب زمان نمی‌شود. «مُلْتَحَداً»: پناهگاه. ملجأ. محلّی که انسان خویشتن را در آن متحصن کند.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً «27»

وآنچه را كه از كتاب پروردگارت به تو وحى شده است (بر مردم) بخوان، (سنّت‌ها و) كلمات الهى را تغيير دهنده‌اى نيست و هرگز جز او پناهگاهى نخواهى يافت (كه به آن پناهنده شوى).


«1». تفسير نمونه.

جلد 5 - صفحه 162

نکته ها

از بهانه‌هاى مخالفان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، اين بود كه از آن حضرت تقاضاى تغيير و تبديل قرآن را داشتند و مى‌گفتند: «ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ» «1» قرآن ديگرى بياور يا آن را عوض كن. پيامبر در جواب آنان مى‌فرمود: اين در اختيار من نيست، تبديل آيات تنها كار خداوند است.

پیام ها

1- وحى و نزول كتب آسمانى لازمه‌ى ربوبيّت الهى و در مسير تربيت انسان است. «ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ»

2- قرآن از هر گونه تغيير و تحريف مصون بوده است. آنگونه كه پيامبر اسلام خاتم پيامبران است، قرآن نيز آخرين كتاب آسمانى است. «لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ»

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً «27»

بعد از آنكه به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله خطاب فرمايد:

وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ‌: و تلاوت كن و بخوان بر مردم آنچه وحى شده است به سوى تو. مِنْ كِتابِ رَبِّكَ‌: از كتاب پروردگار تو كه قرآن است و متضمن باشد قصه اصحاب كهف و ساير قصص و احكام و مواعظ و امثال.

و التفات مكن به قول ديگران، زيرا حق در قرآن است، پس آن را متابعت و عمل نما. لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ‌: نيست هيچ تغيير كننده‌اى مر فرمايشات و اوامر او را، يعنى هيچكس قادر نيست بر تبديل و تغيير آن، با كلمات الهى را تغيير نكنند، يعنى در وعده او خلف نيايد و در خبر او دروغ نشايد؛ زيرا وعده الهى درست و خبر سبحانى راست مى‌باشد.

توضيح: اين مطلب مسلم است كه ذات خداوندى، حق و حقيقت حق را فرمايد در كلام خود، و حق را در واقع نتوان تغيير داد؛ پس كلمات الهى را مغيّرى نخواهد بود. و اگر حكمى خلاف حكم سبحانى جعل شود، تغيير حكم حق نيست، بلكه باطلى باشد مستقل؛ زيرا امر در واقع و حقيقتا از دو قسم خارج نيست: يا حق باشد، يا باطل. و هر گاه شخص حق را تابع نشود، هر چه را پيروى كند باطل خواهد بود.

وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً: و نيابى تو هرگز به غير از ذات خداوندى پناهى كه ملتجى به آن شوى و از مهالك نجات يابى.

جلد 8 - صفحه 43


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَ ازْدَادُوا تِسْعاً «25» قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا لَهُ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَبْصِرْ بِهِ وَ أَسْمِعْ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَداً «26» وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً «27»

ترجمه‌

و درنگ نمودند در غارشان سيصد سال و افزودند نه سال را

بگو خدا داناتر است بمدّت درنگ ايشان اختصاص بعلم او دارد امور نهانى آسمانها و زمين چه بينا است او و چه شنوا است نيست براى اهل عالم غير از او هيچ سرپرستى و شريك نميكند در حكمش احدى را

و بخوان آنچه را وحى شد بتو از كتاب پروردگارت نيست بدل كننده‌اى مر سخنان او را و هرگز نيابى غير او پناهى.

تفسير

- خداوند متعال بعد از بيان عدّه اصحاب كهف بيان فرمود مدّت درنگ ايشان را در غار كه آنهم مورد اختلاف شده بود در ميان اهل كتاب و تصريح فرمود بآنكه مدّت درنگ ايشان سيصد سال بود بعلاوه نه سال بسال قمرى كه‌


جلد 3 صفحه 421

سيصد سال تمام است بسال شمسى چنانچه در مجمع از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده كه يكنفر يهودى از آنحضرت سؤال نمود از مدّت درنگ اصحاب كهف در غار و او جواب فرمود مطابق با قرآن يهودى گفت ما در كتاب خودمان يافتيم كه سيصد سال بوده حضرت فرمود آن بسال شمسى است و اين بقمرى حقير عرض ميكنم از اينجا ممكن است استفاده شود كه مسلمانان بايد حساب سنوات را بسال قمرى تعيين كنند نه بشمسى و الا آنحضرت جواب را بحساب سال شمسى ميداد كه بقبول و تسليم يهودى نزديكتر باشد و مورد اشكال و محتاج بجواب نشود و شايد سرّ آنكه خداوند نفرموده سيصد و نه سال بلكه اوّلا فرموده سيصد سال و بعدا نه سال را اضافه فرموده آن باشد كه كلام شروع شود بر طبق حساب اهل كتاب و در معرض انكار نباشد و ختم شود بدستور حساب در شرع اسلام مانند آنكه بفرمايد درنگ كردند سيصد سال و افزودند نه سال را بحساب اسلام و بعد از بيان اين حقيقت با اين تعبير لطيف به پيغمبر خود دستور فرموده كه باز اگر اختلاف نمودند در مدّت درنگ ايشان بفرمايد خداوند داناتر است از هر كس بمدّت درنگ ايشان چون علم او احاطه دارد بآنچه در آسمانها و زمين است پيدا و نهان و جاى تعجّب است از بينائى و شنوائى خداوند چون غير از بينائى و شنوائى خلق است كه حاجب و مانعى براى آن متصوّر نيست و لطيف و كثيف و بزرگ و كوچك و پيدا و نهان در برابر او يكسان است نيست براى اهل آسمانها و زمين جز خداوند مدير و مدبّر و صاحب اختيار و كار گذارى و شريك نفرموده خدا در حكم و اخبار از غيب با خود هيچ كس را و نبايد كسى با او در حكم شركت نمايد و بعد از اخبار خداوند از مدّت درنگ اصحاب كهف سخنى بر خلاف بگويد و در آيه اخيره دستور تلاوت قرآن را به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داده اعمّ از قصص و حكايات و اخبار از مغيبات و غيرها و آنكه تا دامنه قيامت تغيير و تبديلى در آن روى نخواهد داد و آنكه جز خداوند براى احدى در هيچ زمان ملجأ و پناه و مأمن و آرامگاهى نخواهد بود.


جلد 3 صفحه 422

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


وَ اتل‌ُ ما أُوحِي‌َ إِلَيك‌َ مِن‌ كِتاب‌ِ رَبِّك‌َ لا مُبَدِّل‌َ لِكَلِماتِه‌ِ وَ لَن‌ تَجِدَ مِن‌ دُونِه‌ِ مُلتَحَداً «27»

و تلاوت‌ فرما آنچه‌ وحي‌ ‌شده‌ ‌است‌ بسوي‌ تو ‌از‌ كتاب‌ پروردگار تو قرآن‌ مجيد نيست‌ احدي‌ ‌که‌ بتواند تغييري‌ ‌در‌ كلمات‌ پروردگار دهد و عوض‌ كند و تبديل‌

جلد 12 - صفحه 346

نمايد و نمي‌يابي‌ ‌از‌ ‌غير‌ ‌خدا‌ ملجأ و پناه‌ و حفظ و حرزي‌ وَ اتل‌ُ ما أُوحِي‌َ إِلَيك‌َ مِن‌ كِتاب‌ِ رَبِّك‌َ.

اصلا غرض‌ ‌از‌ انزال‌ قرآن‌ ‌براي‌ هدايت‌ بشر بوده‌ ببهترين‌ راهها إِن‌َّ هذَا‌-‌ القُرآن‌َ يَهدِي‌ لِلَّتِي‌ هِي‌َ أَقوَم‌ُ بني‌ اسرائيل‌ ‌آيه‌ 9 و اولين‌ اسباب‌ هدايت‌ آنست‌ ‌که‌ حضرت‌ رسالت‌ ‌براي‌ امت‌ قرائت‌ و تلاوت‌ فرمايد ‌پس‌ ‌از‌ ‌آن‌ بدستورات‌ عمل‌ ‌به‌ نمايند ‌که‌ ‌اينکه‌ قرآن‌ ثقل‌ اكبر ‌است‌ ‌در‌ حديث‌ ثقلين‌ و البته‌ چنانچه‌ فرمود:

‌ما ‌ان‌ تمسكم‌ بهما لن‌ تضلوا ابدا

و البته‌ قرآن‌ مبيّن‌ لازم‌ دارد و ‌آن‌ عترت‌ ‌است‌ و ‌ما شرح‌ حديث‌ ثقلين‌ ‌را‌ ‌در‌ مقدمه‌ جلد اول‌ بيان‌ كرده‌ايم‌ رجوع‌ فرمائيد لا مُبَدِّل‌َ لِكَلِماتِه‌ِ كيست‌ بتواند مثل‌ قرآن‌ بياورد ‌حتي‌ يك‌ سوره‌ و ‌اينکه‌ معجزه‌ بزرگ‌ حضرت‌ رسالت‌ ‌است‌ و معجزه‌ باقيه‌ ‌تا‌ قيام‌ قيامت‌ ‌که‌ ‌با‌ عترت‌ نزد حوض‌ كوثر وارد شود.

وَ لَن‌ تَجِدَ مِن‌ دُونِه‌ِ مرجع‌ ضمير پروردگار ‌است‌ مُلتَحَداً لحد بمعني‌ ميل‌ بسوي‌ ‌او‌ ‌است‌ و توجه‌ باو ‌که‌ پناه‌ دهد و ‌از‌ شرور و آفات‌ حفظ كند و بمقصد و مرام‌ برساند و ‌اينکه‌ اختصاص‌ بذات‌ اقدس‌ ربوبي‌ دارد ‌غير‌ ‌او‌ ‌هر‌ ‌که‌ ‌باشد‌ و ‌هر‌ چه‌ ‌باشد‌ احتياج‌ بپناه‌ دارد ‌تا‌ مشيّت‌ الهي‌ و حفظ پروردگار نباشد قدرت‌ ‌بر‌ كوچكترين‌ امري‌ ندارند.

الممكن‌ ‌في‌ حد ذاته‌ ‌ان‌ ‌يکون‌ ليس‌ و ‌له‌ ‌من‌ علته‌ ‌ان‌ ‌يکون‌ ايس‌

برگزیده تفسیر نمونه


اشاره

(آیه 27)- در این آیه روی سخن را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کرده، می‌گوید: «آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحی شده تلاوت کن» (وَ اتْلُ ما أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتابِ رَبِّکَ). و اعتنا به گفته‌های این و آن که آمیخته به دروغ و خرافات و مطالب بی‌اساس

ج3، ص37

است مکن، تکیه‌گاه بحث تو در این امور تنها باید وحی الهی باشد.

چرا که «هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمی‌کند» و در گفتار و معلومات او تغییر و تبدیل راه ندارد (لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ).

کلام و علم او همچون علم و کلام بندگان نیست که هر روز بر اثر کشف و آگاهی تازه‌ای دستخوش تغییر و تبدیل شود.

روی همین جهات در پایان آیه می‌فرماید: «و هرگز پناهگاهی جز او نمی‌یابی» (وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً)

جنبه‌های آموزنده این داستان-

این ماجرای عجیب تاریخی که قرآن آن را خالی از هر گونه خرافه و مطالب بی‌اساس و ساختگی آورده است، مانند همه داستانهای قرآن مملو از نکات سازنده تربیتی است.

الف) نخستین درس این داستان همان شکستن سد تقلید و جدا شدن از هم رنگی با محیط فاسد است. اصولا انسان باید «سازنده محیط» باشد نه «سازش کار با محیط» و به عکس آنچه سست عنصران فاقد شخصیت می‌گویند:

«خواهی نشوی رسوا هم رنگ جماعت شو» افراد با ایمان و صاحبان افکار مستقل می‌گویند: «همرنگ جماعت شدنت رسوایی است»! ب) «هجرت» از محیطهای آلوده، درس دیگری از این ماجرای عبرت‌انگیز است.

ج) «تقیه» به معنی سازنده‌اش درس دیگر این داستان است، و می‌دانیم تقیّه چیزی جز این نیست که انسان موضع واقعی خود را در جایی که افشاگری بی‌نتیجه است مکتوم دارد تا نیروی خود را برای موقع مبارزه و ضربه زدن بر دشمن حفظ کند.

د) عدم تفاوت در میان انسانها در مسیر اللّه و قرار گرفتن «وزیر» در کنار «چوپان» و حتی سگ پاسبانی که راه آنها را می‌سپرد، درس دیگری در این زمینه است، تا روشن شود امتیازات دنیای مادّی، و مقامات مختلف آن کمترین تأثیری در جدا کردن صفوف رهروان راه حق ندارد که راه حق راه توحید است و راه توحید راه یگانگی همه انسانهاست.

ج3، ص38

ه) امدادهای شگفت‌آور الهی به هنگام بروز بحرانها نتیجه دیگری است که به ما می‌آموزد.

و) آنها در این داستان درس «پاکی تغذیه» حتی در سخت‌ترین شرایط را به ما آموختند، چرا که غذای جسم انسان اثر عمیقی در روح و فکر و قلب او دارد، و آلوده شدن به غذای حرام و ناپاک انسان را از راه خدا و تقوا دور می‌سازد.

ز) لزوم تکیه بر مشیت خدا، و استمداد از لطف او، گفتن «انشاء اللّه» در خبرهایی که از آینده می‌دهیم، درس دیگری بود.

ح) لزوم بحث منطقی در برخورد با مخالفان درس آموزنده دیگر این داستان است.

ط) بالاخره مسأله امکان معاد جسمانی و بازگشت انسانها به زندگی مجدد به هنگام رستاخیز درس دیگری است که این ماجرا به ما می‌دهد.

به هر حال، هدف سرگرمی و داستان سرایی نیست، هدف ساختن انسانهای مقاوم، با ایمان، آگاه و شجاع است، که یکی از طرق آن نشان دادن الگوهای اصیل در طول تاریخ پر ماجرای بشری است.

نکات آیه

۱- تلاوت آیات قرآن، رسالتى الهى برعهده پیامبر(ص) بود. (واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک)

۲- رساندن پیام وحى به گوش مردم، از وظایف رهبران الهى است. (واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک)

۳- قرآن کتابى وحى شده به پیامبر(ص) از جانب خداوند است. (واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک) حرف «من» در «من کتاب ربک» براى تبیین است و گویاى این که آنچه وحى شده است، همان کتاب خدا است.

۴- قرآن، جلوه ربوبیّت خداوند و براى پیشبرد رسالت پیامبر(ص) است. (کتاب ربّک) کلمه «ربّ» در «ربّک»، گویاى این است که قرآن، مایه تربیت و رشد آن حضرت در مسیر ابلاغ پیام الهى است و چون خداوند، مربى پیامبر(ص) است، آن را به وى عطا کرده است.

۵- «کتاب پروردگار»، عنوانى براى قرآن در عصر پیامبر(ص) بود. (کتاب ربّک)

۶- آیات قرآن، برگرفته از گنجینه اى مکتوب و مدون نزد پروردگار است. (واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک) چنان چه «من» در «من کتاب ربّک» نَشْویه باشد، مراد از «کتاب» منبعى خواهد بود که آیات قرآن از آن سرچشمه گرفته است. جمله «لامبدل لکلماته» که بر تغییرناپذیر بودن کلمات کتاب دلالت دارد، این احتمال را تقویت مى کند.

۷- رهنمودهاى قرآن، تنها تعالیم شایسته براى پذیرش و اطاعت است. (واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک) فعل «اتل» مى تواند از مصدر «تلاوة» به معناى قرائت باشد و ممکن است مصدر آن «تلو» به معناى تبعیت در نظر گرفته شود. برداشت بالا، براساس معناى دوم است. مقابله «اتل» - در این آیه - با «لاتطع» - در آیه بعد - این احتمال را تقویت کرده و بر حصر نیز دلالت دارد.

۸- بها ندادن به آراى دیگران در سرگذشت اصحاب کهف، رهنمود خداوند به پیامبرش(ص) بود. (قل اللّه أعلم بما لبثوا ... واتل ما أُحى إلیک من کتاب ربّک) نکته یاد شده، بدان احتمال است که رهنمود الهى به تلاوت آیات وحى، در بردارنده این مفهوم باشد که سخن غیر وحى، از اتقان کافى برخوردار نیست و در جریانى تاریخى، مانند جریان اصحاب کهف، مطمئن ترین منبع، وحى است.

۹- قرآن و سخن هاى خداوند، ایمن از دستبرد دیگران و مصون از هرگونه تحریف است. (واتل ما أُحى إلیک ... لامبدّل لکلمته) ضمیر در «کلماته» به «ربّ» برمى گردد و مصداق مورد نظر براى «کلمات» - به قرینه صدر آیه - آیات قرآن است.

۱۰- ناتوانى همگان از دگرگون ساختن قرآن و سخنان خداوند، دلیل شایستگى آن براى پذیرش و اطاعت است. (واتل ما أُحى إلیک ... لامبدّل لکلمته)

۱۱- علم مطلق خداوند، اساس ثبات و تغییرناپذیرى کلمات او است. (له غیب السموت و الأرض ... لامبدّل لکلمته)

۱۲- ثبات و جاودانى و مصونیت از تحریف، ملاک ارزشمندى پیام وحى و مقتضى تلاوت و ابلاغ آن است. (واتل ما أُحى إلیک ... لامبدّل لکلمته)

۱۳- خداوند، تنها ملجأ و پناه آدمیان است. (و لن تجد من دونه ملتحدًا) «التحاد» یعنى «به سوى چیزى عدول کردن و به آن پناه آوردن» و «ملتحد» - به قرینه مقام - مکانى است که شخص خائف، به سوى آن راه خود را کج کند تا در پناه آن محفوظ بماند.

۱۴- پیامبر(ص) و رهبران الهى، در شناخت حقایق تاریخى و معرفتى، نباید به راهى جز وحى الهى، اعتماد کنند. (واتل ما أُحى إلیک ... و لن تجد من دونه ملتحدًا)

۱۵- توجیه ناپذیرى و نادرستى اعتماد بر غیر خدا براى شناخت حقایق، مقتضى روى آوردن به تلاوت وحى الهى و پیروى از آن است. (واتل ما أُحى إلیک ... و لن تجد من دونه ملتحدًا)

موضوعات مرتبط

  • اصحاب کهف: آگاهى از قصه اصحاب کهف ۸
  • اطاعت: اطاعت از قرآن ۷
  • اعتماد: بى منطقى اعتماد به غیرخدا ۱۵
  • انسان: پناهگاه انسان ۱۳
  • ایمان: ایمان به قرآن ۷; دلایل ایمان به قرآن ۱۰
  • تاریخ: منابع تاریخ ۱۴
  • خدا: آثار علم خدا ۱۱; اختصاصات خدا ۱۳; التجا به خدا ۱۳; توصیه هاى خدا ۸; عوامل مصونیت کلمات خدا ۱۱; کتاب خدا ۵; نشانه هاى ربوبیت خدا۴
  • رهبران دینى: مسؤولیت رهبران دینى ۲، ۱۴
  • شناخت: منابع شناخت ۱۴، ۱۵
  • قرآن: آثار مصونیت قرآن ۱۰; تحریف قرآن ۹; تلاوت قرآن ۱; زمینه تلاوت قرآن ۱۵; مصونیت قرآن ۹; منشأ قرآن ۶; نامهاى قرآن ۵; نقش قرآن ۴; وحیانیت قرآن ۳; ویژگیهاى قرآن ۷
  • کتب آسمانى ۳:
  • محمد(ص): توصیه به محمد(ص) ۸; رسالت محمد(ص) ۱، ۴; مسؤولیت محمد(ص) ۱۴; وحى به محمد(ص) ۳
  • موجودات: عجز موجودات ۱۰
  • وحى: آثار مصونیت وحى ۱۲; تبلیغ وحى ۲; زمینه ابلاغ وحى ۱۲; زمینه پیروى از وحى ۱۵; ملاک ارزش وحى ۱۲; نقش وحى ۱۴

منابع