الصافات ٦٤

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

آن درختی است که از قعر جهنّم می‌روید!

|[و] آن درختى است كه در اعماق جهنم مى‌رويد

آن، درختى است كه از قعر آتش سوزان مى‌رويد،

آن زقوم به حقیقت درختی است که از بن دوزخ برآید.

آن درختی است که در قعر دوزخ می روید،

درختى است كه از اعماق جهنم مى‌رويد،

آن درختی است که از بن جهنم می‌روید

آن درختى است كه در بن دوزخ مى‌رويد.

زقّوم درختی است که در ته دوزخ می‌روید.

آن بی‌گمان (همان) درختی است که در (ژرفای) آتش سوزان برون می‌تند.

هر آینه آن درختی است که برون آید در تهِ دوزخ‌


الصافات ٦٣ آیه ٦٤ الصافات ٦٥
سوره : سوره الصافات
نزول : ٣ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٦
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«تَخْرُجُ»: بیرون می‌دمد. می‌روید. «أَصْل»: قعر. ته.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

نزول

قتاده گوید: ابوجهل گفت، رفیق شما (محمد) خیال می‌کند که در میان آتش درخت وجود دارد در صورتى که آتش درخت را می‌خورد و می‌سوزاند و به خدا قسم ما نمی‌دانیم زقومى که محمد مى گوید چه چیز است در صورتى که ما زقوم را خرما و کف (یا) کفک آب و شیر مى شناسیم سپس این آیه نازل گردید در حالتى که متعجب بودند که در میان آتش هم ممکن است درختى وجود داشته باشد و مانند این حدیث از سدى نیز نقل شده است] چنان که در آیه ۶. سوره اسراء صفحات ۵.۲ و ۵.۳ و ۵.۴ نیز متذکر شده ایم، و در آیه ۴۳ سوره دخان نیز نظیر آن ذکر شده است.

تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ «62» إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ «63» إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ «64»

آيا آن (نعمت‌هاى بهشتى) براى پذيرايى بهتر است يا درخت زقوم؟ همانا ما درخت زقوم را وسيله‌ى شكنجه و درد و رنج ستمگران (كافران) قرار داده‌ايم. همانا اين درخت از عمق دوزخ مى‌رويد.

جلد 8 - صفحه 34

نکته ها

«نزل» به پذيرايى از مهمان، هنگام نزول و ورود گفته مى‌شود.

«زقوم» گياه زهردارى است كه در باديه‌ها مى‌رويد و اگر برگش كنده شود از جاى آن شيره‌اى بيرون مى‌آيد كه به هر جاى بدن برسد ورم مى‌كند. در سوره‌ى دخان آيه‌ى 43 مى‌فرمايد: «إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الْأَثِيمِ كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ» زقوم، خوراك گناهكاران است كه مثل فلز گداخته در درون آنان جوشان است، همچون جوشيدن آب داغ.

پیام ها

1- نمونه‌هاى لطف يا قهر الهى را با يكديگر مقايسه كنيم تا بهتر عمل كنيم.

فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ‌، أَ ذلِكَ خَيْرٌ ... أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ‌

2- انسان فطرتاً طالب خير و دنبال بهترين‌هاست. ذلِكَ خَيْرٌ ... أَمْ‌

3- اهل بهشت مهمان خدا هستند. «نُزُلًا»

4- ستمگرانى كه در دنيا دل‌ها را مى‌سوزانند، در قيامت با طعامى سوزان پذيرايى خواهند شد. «فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ»

5- با اراده‌ى الهى، در قعر آتش درخت مى‌رويد. «شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ»

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ (64)

إِنَّها شَجَرَةٌ: بدرستى كه درخت زقوم درختى است كه، تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ‌: بيرون آيد از بيخ دوزخ و شاخه‌هاى آن به جميع دركات رسيده.


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


لِمِثْلِ هذا فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ (61) أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلاً أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ (62) إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ (63) إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ (64) طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ (65)

فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ (66) ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْها لَشَوْباً مِنْ حَمِيمٍ (67) ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ (68) إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آباءَهُمْ ضالِّينَ (69) فَهُمْ عَلى‌ آثارِهِمْ يُهْرَعُونَ (70)

ترجمه‌

براى مثل اين پس بايد عمل كنند عمل كنندگان‌

آيا اين بهتر است براى تشريفات وارد يا درخت زقّوم‌

همانا ما قرار داديم آنرا امتحانى براى ستمكاران‌

همانا آن درختى است كه بيرون ميآيد در قعر دوزخ‌

بار آن گويا سرهاى شيطانها است‌

پس همانا آنها هر آينه خورندگانند از آن پس پركنندگانند از آن شكمها را

پس همانا براى آنها است بر روى آن هر آينه آميخته‌اى از آب گرم‌

پس همانا بازگشت آنها بسوى دوزخ است‌

همانا آنها يافتند پدرانشان را گمراهان‌

پس آنها در پيروى كارهاى آنان شتابان ميشوند.

تفسير

ظاهرا آيه اوّل نقل كلام اهل بهشت است در ضمن آيات سابقه چنانچه بيان شد و محتمل است كلام الهى باشد از قبل خود يعنى براى مانند اين نعيم كه در آيات اولئك لهم رزق معلوم تا كأنّهنّ بيض مكنون ذكر شد بايد كار كنند كاركنان و در هر حال خداوند ميفرمايد آيا اين نعيم مذكور در آيات سابقه مفصّلا خوب است كه تشريفات ورودى مهمان باشد يا درخت زقّوم كه در مقابل آن تشريفات ورودى كه براى اهل بهشت تهيّه شده بود براى اهل جهنّم تهيّه شده و پذيرائيهاى بعدى هر يك از دو دسته هم بهمين مناسبت خواهد بود و گفته شده زقوم نام درختى است كه در نهامه ميرويد و داراى برگهاى كوچك تلخ بدبو است و در مجمع نقل نموده كه قريش وقتى آيه انّ شجرة الزّقوم طعام الأثيم را شنيدند گفتند ما چنين درختى را نمى‌شناسيم و ابو جهل گفت محمد گمان ميكند آتش درخت ميروياند در صورتى كه درخت را ميسوزاند پس نازل شد انّا جعلناها فتنة


جلد 4 صفحه 434

للظّالمين يعنى ما آن درخت را موجب آزمايش كفّار قرار داديم كه بدون تأمّل در قدرت خدا آنرا منكر شدند و موجب مزيد عذاب آخرت آنها گرديد پس فتنه هم بمعناى امتحان و هم بمعناى عذاب اينجا مناسب است علاوه بر آنكه چنين نزل يعنى تهيّه بدوى براى وارد بخودى خود هم عذاب و بلا است و اگر اين شأن نزول نبود حمل بر عذاب و بلا ميشد و گفته شده چون آنها اظهار عدم اطّلاع از چنين درختى نمودند خدا آنرا معرّفى فرموده كه آن درختى است كه از ته جهنّم بيرون مى‌آيد و شاخه‌هايش بلند ميشود و بتمام طبقات جهنّم ميرسد و چون از آتش ميرويد در آتش نميسوزد و ميوه آن در وقت طلوع از شاخه مانند سرهاى شياطين است و اين يك نوع تشبيه لطيفى از امر حسّى است بامر خيالى مانند تشبيه سر نيزه بدندان غول در شعر امرء القيس يا روى خوب برخسار پرى كه رايج است با آنكه نه غول را كسى ديده نه پرى را شياطين را هم نمى‌بينند ولى در عالم خيال صورت قبيحى براى آنها تصوّر مينمايند كه ترس آور است و كفّار قبل از ورود بجهنّم از شدّت گرسنگى شكم را از آن پر ميكنند و عطش بر آنها غلبه مينمايد پس مدّتى تشنه ميمانند تا مايعى مركّب از چرك و خون بد بوى مشوب و مخلوط بزرداب جوشانى بآنها داده ميشود كه امعائشان متلاشى ميگردد و بعدا بجايگاه خودشان از جهنّم منتقل خواهند شد و گناه آنها آنستكه ديدند پدرانشان در ضلالت و گمراهى كفر و شرك بسر ميبرند و بدون تأمّل و تفكر و تحقيق و تدقيق تقليد از آنها نمودند و در پيروى آنها شتابان شدند مانند آنكه كسى آنها را تعقيب نموده و بسرعت ميراند بسوى آن و گفته شده حميم جاى مخصوصى دارد خارج از جهنّم آنها را مانند شتر ميبرند بر سر آن مايع جوشان و سيراب نموده بجهنّم برميگردانند بدليل قول خداوند هذه جهنّم الّتى يكذّب بها المجرمون يطوفون بينها و بين حميم آن پناه مى‌بريم بخداى مهربان.


جلد 4 صفحه 435

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


إِنّا جَعَلناها فِتنَةً لِلظّالِمِين‌َ (63) إِنَّها شَجَرَةٌ تَخرُج‌ُ فِي‌ أَصل‌ِ الجَحِيم‌ِ (64) طَلعُها كَأَنَّه‌ُ رُؤُس‌ُ الشَّياطِين‌ِ (65) فَإِنَّهُم‌ لَآكِلُون‌َ مِنها فَمالِؤُن‌َ مِنهَا البُطُون‌َ (66) ثُم‌َّ إِن‌َّ لَهُم‌ عَلَيها لَشَوباً مِن‌ حَمِيم‌ٍ (67)

محققا ‌ما قرار داديم‌ ‌آن‌ شجره زقوم‌ ‌را‌ فتنه‌ و عذاب‌ و بلاء ‌از‌ ‌براي‌ ظلم‌ كننده‌گان‌ بدرستي‌ ‌که‌ ‌آن‌ شجره زقوم‌ روئيده‌ ميشود و بيرون‌ ميآيد ‌در‌ قعر جهنم‌ ‌يعني‌ ريشه ‌آن‌ ‌در‌ ته‌ جهنم‌ ‌است‌ ميوه ‌او‌ كأنه‌ سرهاي‌ شياطين‌ ‌است‌ ‌يعني‌ شبيه‌ ‌آنها‌ ‌است‌ ‌پس‌ اهل‌ جهنم‌ ‌هر‌ آينه‌ ميخورند ‌از‌ ‌آنها‌ ‌پس‌ پر ميكنند ‌از‌ ‌آنها‌ شكمهاي‌ ‌خود‌ ‌را‌ ‌پس‌ ‌از‌ ‌آن‌ ‌از‌ ‌براي‌ ‌آنها‌ ‌بر‌ ‌آن‌ شجره زقوم‌ مخلوط ‌است‌ بحميم‌.

إِنّا جَعَلناها مرجع‌ ضمير همان‌ شجره زقوم‌ ‌است‌.

فِتنَةً لِلظّالِمِين‌َ فتنه‌ ‌در‌ اينجا بمعني‌ گرفتاريست‌ ‌يعني‌ ظالمين‌ گرفتار و مبتلا بآن‌ ميشوند و مراد ‌از‌ ظالمين‌ ظالمين‌ بدين‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌هم‌ بمقدسات‌ دين‌ ظلم‌ كردند ‌هم‌ بنفس‌ ‌خود‌ و ‌هم‌ بانبياء و اوصياء و مؤمنين‌.

إِنَّها شَجَرَةٌ تَخرُج‌ُ فِي‌ أَصل‌ِ الجَحِيم‌ِ ‌يعني‌ ‌از‌ ته‌ جهنم‌ روئيده‌ ميشود كانه‌ ريشه ‌او‌ فرو رفته‌ ‌در‌ قعر جهنم‌ ‌که‌ اسفل‌ السافلين‌ ‌است‌ و جاي‌ منافقين‌ ‌است‌ إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي‌ الدَّرك‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 144 و بيرون‌ آمده‌ جميع‌ طبقات‌ جهنم‌ شاخه‌هاي‌ ‌او‌ فرو گرفته‌.

طَلعُها كَأَنَّه‌ُ رُؤُس‌ُ الشَّياطِين‌ِ ‌از‌ ‌براي‌ تشبيه‌ برءوس‌ شياطين‌ وجوهي‌ گفتند «1» اينكه‌ خداوند صورت‌ شياطين‌ ‌را‌ ‌در‌ جهنم‌ بنحوي‌ قرار داده‌ ‌که‌ بنگاه‌ بآن‌ وحشت‌ پيدا ميشود ميوه ‌اينکه‌ درخت‌ ‌اينکه‌ نحوه‌ ‌است‌ «2» اينكه‌ سرهاي‌

جلد 15 - صفحه 160

شياطين‌ مثل‌ سر مار و حيّه‌ ‌است‌ گزنده‌گي‌ دارد و وحشتناك‌ ‌است‌ «3» ميوه‌اي‌ ‌است‌ متغير الطعم‌ ‌او‌ ‌را‌ آسن‌ ميگويند و بهمين‌ مناسبت‌ ميفرمايد مِن‌ ماءٍ غَيرِ آسِن‌ٍ ‌يعني‌ ‌غير‌ متغير ‌در‌ صفت‌ آب‌ بهشت‌.

فَإِنَّهُم‌ لَآكِلُون‌َ مِنها فَمالِؤُن‌َ مِنهَا البُطُون‌َ روايت‌ ‌شده‌ ‌که‌ ‌آن‌ قدر گرسنه‌ ميشوند ‌که‌ الم‌ گرسنگي‌ ‌بر‌ الم‌ عذاب‌ آتش‌ برتري‌ ميكند ‌از‌ ‌اينکه‌ شجره‌ زقوم‌ شكم‌‌-‌ هاي‌ ‌خود‌ ‌را‌ پر ميكنند و ‌هر‌ چه‌ ميخورند الم‌ جوع‌ برطرف‌ نميشود و ‌در‌ دل‌ ‌آنها‌ جوشش‌ پيدا ميكند آب‌ ميطلبند آب‌ ‌آنها‌ ‌از‌ حميم‌ ‌است‌ ‌که‌ ميفرمايد ثُم‌َّ إِن‌َّ لَهُم‌ عَلَيها لَشَوباً مِن‌ حَمِيم‌ٍ و توصيف‌ ‌اينکه‌ شجره زقوم‌ و حميم‌ ‌را‌ ‌در‌ بسياري‌ ‌از‌ آيات‌ فرموده‌ مثل‌ ‌قوله‌ ‌تعالي‌ لَآكِلُون‌َ مِن‌ شَجَرٍ مِن‌ زَقُّوم‌ٍ فَمالِؤُن‌َ مِنهَا البُطُون‌َ فَشارِبُون‌َ عَلَيه‌ِ مِن‌َ الحَمِيم‌ِ واقعه‌ آيه 52 ‌الي‌ 54 و مثل‌ إِن‌َّ شَجَرَةَ الزَّقُّوم‌ِ طَعام‌ُ الأَثِيم‌ِ كَالمُهل‌ِ يَغلِي‌ فِي‌ البُطُون‌ِ كَغَلي‌ِ الحَمِيم‌ِ دخان‌ آيه 43 ‌الي‌ 46.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 64)- سپس می‌افزاید: «آن درختی است که در قعر جهنم می‌روید» (إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِی أَصْلِ الْجَحِیمِ).

ولی این ظالمان مغرور به سخریه ادامه دادند و گفتند: مگر ممکن است گیاه یا درختی از قعر جهنم بروید؟ آتش کجا و درخت و گیاه کجا؟

گویا آنها از این نکته غافل بودند که اصولی که بر زندگی آن جهان (آخرت) حاکم است با این جهان بسیار تفاوت دارد.

نکات آیه

۱ - «زقّوم» درختى است که از قعر دوزخ مى روید. (أم شجرة الزقّوم ... إنّها شجرة تخرج فى أصل الجحیم)

۲ - تغایر اصول و شرایط زیستى میان زندگى دنیوى و حیات اخروى* (إنّها شجرة تخرج فى أصل الجحیم) رویش درخت زقّوم در قعر آتش جهنم، گویاى این نکته است که شرایط و اصول زیست محیطى زندگى انسان ها در آخرت، با دنیا تفاوت و تغایر اساسى خواهد داشت; زیرا چنین پدیده اى در دنیا - به جز از راه معجزه - ممکن نیست.

۳ - «جحیم»، از نام هاى جهنم (الجحیم)

۴ - آتش دوزخ، آتشى است پرحرارت و پرشعله. (الجحیم) «جحیم» (از ماده «جحم») به معناى شدت شعله و حرارت آتش است.

موضوعات مرتبط

  • جهنم: جحیم ۳; حرارت آتش جهنم ۴; درختان جهنم ۱; شعله آتش جهنم ۴; نامهاى جهنم ۳; ویژگیهاى آتش جهنم ۴
  • درخت زقوم: مکان رویش درخت زقوم ۱
  • زندگى: شرایط زندگى اخروى ۲; شرایط زندگى دنیوى ۲

منابع

  1. طبرى صاحب جامع البیان.