الانسان ٢٦

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

و در شبانگاه برای او سجده کن، و مقداری طولانی از شب، او را تسبیح گوی!

|و پاسى از شب را براى او سجده كن و بخشى طولانى از شب او را تسبيح گوى

و بخشى از شب را در برابر او سجده كن و شب‌[هاى‌] دراز، او را به پاكى بستاى.

و شب را برخی (در نماز) به سجده خدا پرداز و شام دراز به تسبیح و ستایش او صبح گردان.

و پاره ای از شب را سر به سجده گذار، و او را در شب طولانی تسبیح گوی.

در پاره‌اى از شب سجده‌اش كن و در همه درازناى شب تسبيحش گوى.

و در بخشی از شب برای او [به نماز] سجده کن و در بخشی بلند از شب او را نیایش کن‌

و در پاسى از شب او را سجده آر- نماز بگزار- و شبى دراز او را به پاكى بستاى.

و شبانگاهان برای خدا سجده و کرنش ببر، و در شب خیلی او را تسبیح و تقدیس کن.

و پاسی از شب را پس برایش سجده کن، و شبی دراز او را به پاکی بستای.

و از شب پس سجده کن برایش و تسبیحش گوی شبی دراز


الانسان ٢٥ آیه ٢٦ الانسان ٢٧
سوره : سوره الانسان
نزول : ٤ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٩
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«مِنَ الَّیْلِ»: حرف (مِنْ) تبعیضیّه است. «فَاسْجُدْ لَهُ»: علاوه از عبادت شبانه، اشاره‌ای هم به ادای نماز مغرب و عشاء دارد. «سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً»: علاوه از ذکر و تسبیح شبانه، اشاره‌ای هم به نماز تهجّد دارد که از اهمّیّت خاصّی برخوردار است. واژه (طَوِیلاً) به ظاهر صفت (الَّیْلِ) است. ولی ذکر این قید برای این نیست که در شبهای کوتاه نماز تهجّد اداء نگردد، بلکه مراد این است که شب هر اندازه هم باشد دراز است و باید برای تقویت اراده و تهذیب نفس و افزایش ایمان، از آن استفاده کرد. یا این که (طَویلاً) صفت مصدر محذوف (تَسْبیحاً) است. یعنی خیلی خدا را در شب تسبیح و تقدیس کن (نگا: التفسیر القرآنی للقرآن). به هر حال این مقدار در (مزّمّل / - مشخّص شده است. به هر حال آیات و در حقیقت بیانگر لزوم توجّه شبانه‌روزی و مستمرّ به ذات اقدس پروردگار و ذکر او به زبان حال و قال است.

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا «26» إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا «27»

و بخشى از شب را براى او سجده كن و در بخشى طولانى از شب به تسبيح او بپرداز. همانا اينان دنياى زودگذر را دوست دارند و روز گرانبار (قيامت) را پشت سر مى‌نهند.

نکته ها

فرمان عبادت و تكرار كلمه «ليل» در يك آيه كوتاه، نشانه‌ى اهميّت و نقش شب در عبادت است.

از امام صادق و امام رضا عليهما السلام پرسيدند: مراد از فرمان‌ «سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا» چيست؟

فرمودند: نماز شب. «1»

پیام ها

1- محبّت و دلبستگى به دنيا، سرچشمه گناه و كفر و از نشانه‌هاى گناه پيشگان است. لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً ... إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ

2- دنيا، زودگذر و ناپايدار است. «الْعاجِلَةَ»

3- دنياگرايى و آخرت گريزى، زمينه گناه پيشگى است. آثِماً ... يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا

4- قيامت، روزى بسيار سخت و سنگين است. «يَوْماً ثَقِيلًا»

5- توجه به زودگذر بودن دنيا و سختى و سنگينى روز قيامت، از عواملى است كه مى‌تواند محبّت انسان را از دنيا كم كند. الْعاجِلَةَ ... يَوْماً ثَقِيلًا


«1». تفسير نورالثقلين.

تفسير نور(10جلدى)، ج‌10، ص: 337

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً «26»

وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ‌: و بعضى از شب پس سجده كن مر او را، يعنى نمازگزار. اكثر مفسران گفته‌اند: بُكْرَةً، وقت نماز صبح؛ و اصيل، وقت نماز ظهر و عصر؛ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ‌، نماز مغرب و عشاء است. پس معنى چنين باشد كه در پنج وقت به نماز مداومت نما. وَ سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا: و نمازگزار براى خدا در شب دراز، يعنى در وقت دراز اوقات شب به نماز تهجد قيام نما كه آن دو ثلث يا نصف يا ثلث آنست. و احمد بن محمد از حضرت رضا عليه السّلام سؤال نمود از اين آيه كه اين تسبيح چيست، فرمود: نماز شب است. «1»


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلاً «23» فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً «24» وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلاً «25» وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً «26» إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلاً «27»

نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلاً «28» إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى‌ رَبِّهِ سَبِيلاً «29» وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً (30) يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (31)

ترجمه‌

همانا ما فرو فرستاديم بر تو قرآن را فرستادنى‌

پس صبر كن براى حكم پروردگارت و پيروى مكن از آنها گناهكارى يا ناسپاسى را

و ياد كن نام پروردگار خود را در ابتدا و انتهاى روز

و از شب پس سجده كن براى او و تنزيه نما او را بتسبيح در شب پاره‌اى از آن طولانى‌

همانا اين گروه دوست ميدارند لذّتهائى را كه بزودى فراهم آيد و رها ميكنند پشت سر خود روز سنگينى را

ما آفريديم آنها را و استوار نموديم بند و بست اعضاء آنانرا و وقتى بخواهيم بدل مينمائيم آنانرا به امثالشان بدل نمودنى‌

همانا اين پندى است پس هر كه خواسته باشد ميگيرد بسوى پروردگار خود راهى‌

و نميخواهيد مگر آنكه بخواهد خدا همانا خدا ميباشد داناى درست كار

داخل ميسازد هر كه را بخواهد در رحمت خود و ستمكاران را مهيا فرموده است بر ايشان عذابى دردناك.

تفسير

خداوند منّان نازل فرمود قرآن را بر پيغمبر خود بتدريج در مدّت رسالت آنحضرت بر حسب اقتضاء وقت و مصلحت زمان با دلالت بر ولايت امير المؤمنين عليه السّلام چنانچه در كافى از امام كاظم عليه السّلام نقل نموده پس بايد صبر فرمايد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر آزار قوم و زحمت ابلاغ تا برسد حكم خدا بنصرت او بر اعداء و اطاعت ننمايد از مردمى كه گناهكار يا كافر و مصرّ بر كفرند و ميخواهند بدسائس و حيل آنحضرت را از امر دعوت باز دارند مانند عتبة بن ربيعه و وليد بن مغيره و


جلد 5 صفحه 322

ابو جهل كه بعضى از مفسّرين ذكر كرده‌اند و ياد فرمايد نام خدا را در نماز صبح و ظهر و عصر و در قسمتى از شب سجده نمايد براى خدا كه نماز مغرب و عشاء باشد و تنزيه نمايد او را بتسبيح در قسمتى طولانى كه از نصف شب تا صبح باشد در نماز شب چنانچه از روايات ائمه اطهار استفاده ميشود ولى بعضى از مفسّرين بكرة و اصيلا را عبارت از صبح و شام دانسته و كنايه از دوام ذكر و دعا و تبليغ رسالت گرفته‌اند و من اللّيل را تا آخر آيه بر نمازهاى شب اعمّ از واجب و مستحب حمل نموده‌اند و ميفرمايد همانا اين مردم دوست دارند دنيا را كه نقد است و بعجله استفاده از لذّات آن ميتوانند بنمايند و آخرت را كه روز سنگين سختى است و در مقابل دارند پشت سر انداخته‌اند و براى آنروز كار نميكنند و بنابر اين وراء در كلام الهى محتمل است بمعناى پيش رو باشد و ميشود بمعناى پشت سر باشد و در هر حال آنرا واگذارده‌اند بحال خود و فكر آنروز نيستند ما خلق نموديم آنها را و محكم نموديم بند و بست اعضاء آنانرا و ربط داديم مفاصلشان را به اعصاب در خلقت كه كار آمد و فعّال ما يشاء شدند و اگر بخواهيم ميميرانيم آنها را و امثالشان را در استحكام خلق و قدرت بر كار دو مرتبه خلق مينمائيم در آخرت يا در دنيا تا قيام باطاعت و عبادت ما نمايند آنچه تاكنون ذكر شد در قرآن از ارشاد بعظمت امر آخرت و غيره موجب تذكّر مردم است بوظائف خودشان پس هر كس بخواهد راه تقرّب بخدا را كه قبول ولايت مولى است در پيش خواهد گرفت چنانچه در كافى از امام كاظم عليه السّلام نقل نموده و در عبادت و اطاعت كوتاهى نخواهد نمود ولى كسى نميخواهد راه حق را در پيش بگيرد مگر آنكه قبلا خدا خواسته باشد كه او به اختيار خود راه حق را پيش گيرد و جبر و تفويض نيست بلكه امر بين امرين است چنانچه در خرائج از امام زمان عليه السّلام نقل نموده كه فرمود دلهاى ما ظرفهاى مشيّت خدا است وقتى او بخواهد ما ميخواهيم و اين آيه را تلاوت نمود و مفوّضه را تكذيب فرمود همانا خداوند دانا و حكيم است نميخواهد مگر باقتضاء علم و حكمت و داخل ميكند هر كس را بخواهد در رحمت خود كه ولايت ائمه اطهار است بنقل كافى از امام كاظم عليه السّلام بهدايت و توفيق طاعت و براى‌


جلد 5 صفحه 323

ستمكاران بخود و خلق آماده فرموده عذاب اليم دوزخ را در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده كه هر كس سوره هل اتى را در هر صبح روز پنجشنبه بخواند خداوند حوريان زيادى از بكر و ثيّب براى او تزويج ميفرمايد و با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم محشور خواهد شد و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.


جلد 5 صفحه 324

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ فَاسجُد لَه‌ُ وَ سَبِّحه‌ُ لَيلاً طَوِيلاً «26»

و بعضي‌ ‌از‌ شب‌ ‌را‌ ‌پس‌ سجده‌ كن‌ ‌براي‌ ‌خدا‌ و تسبيح‌ كن‌ ‌او‌ ‌را‌ شب‌ طولاني‌ ‌که‌ اشاره‌ بصلاة ليل‌ ‌است‌ چنانچه‌ ميفرمايد: وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ فَتَهَجَّد بِه‌ِ نافِلَةً لَك‌َ عَسي‌ أَن‌ يَبعَثَك‌َ رَبُّك‌َ مَقاماً مَحمُوداً اسراء آيه 81. ‌که‌ گفتند: نماز شب‌ ‌بر‌ ‌آن‌ حضرت‌ واجب‌ ‌بود‌ و ‌بر‌ امت‌ مستحب‌ّ.

وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ ‌من‌ تبعيضيه‌ ‌است‌ ‌يعني‌ بعض‌ شب‌ ‌که‌ نصف‌ اخير ‌است‌.

فَاسجُد لَه‌ُ ‌که‌ صلوة ليل‌ ‌است‌ وَ سَبِّحه‌ُ لَيلًا طَوِيلًا چنانچه‌ ‌در‌ روايت‌ ‌است‌ ‌که‌ خدمت‌ حضرت‌ رضا (ع‌) سؤال‌ كردند

قالوا: ‌ما ‌ذلک‌ التسبيح‌!‌-‌ ‌قال‌: صلوة الليل‌.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 26)- «و در شبانگاه برای او سجده کن، و مقدار طولانی از شب او را تسبیح گوی» (و من اللیل فاسجد له و سبحه لیلا طویلا).

تا در سایه آن «ذکر» و این «سجده» و «تسبیح» نیروی لازم و قدرت معنوی و پشتوانه کافی برای مبارزه با مشکلات این راه فراهم سازی.

دو آیه فوق در حقیقت بیانگر لزوم توجه شبانه روزی و مستمر به ذات مقدس پروردگار است.

در اینجا باید به این نکته توجه داشت که دستورهای پنجگانه آیات فوق گرچه به صورت برنامه‌ای برای پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و آله ذکر شده، ولی در حقیقت سرمشقی است برای همه کسانی که در مسیر رهبری معنوی و انسانی جامعه بشری گام بر می‌دارند.

ج5، ص362

آنها باید بدانند بعد از اطمینان و ایمان کامل به هدف و رسالتی که دارند لازم است صبر و استقامت پیشه کنند، و از انبوه مشکلات راه، وحشت نداشته باشند.

و در مرحله بعد باید در برابر وسوسه‌های شیاطینی که مصداق آثم و کفورند، و با انواع حیل و تزویر سعی در منحرف ساختن رهبران و پیشوایان می‌کنند، تا رسالت آنها عقیم ماند، با کمال قدرت مقاومت کنند، نه فریب تطمیع را بخورند و نه واهمه‌ای از تهدید به خود راه دهند.

و در تمام مراحل برای کسب قدرت روحی، و نیروی اراده، عزم راسخه، و تصمیم آهنین، هر صبح و شام به یاد خدا باشند، و پیشانی را بر درگاهش بسایند، مخصوصا از عبادتهای شبانه و راز و نیاز با او مدد گیرند که اگر این امور رعایت شود پیروزی حتمی است، و اگر در پاره‌ای از مراحل مصیبت و شکستی رخ دهد در پرتو این اصول می‌توان آنها را جبران کرد، برنامه زندگی پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و آله و دعوت و رسالت او سرمشق مؤثری برای رهروان این راه است.

نکات آیه

۱ - فرمان خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر سجده براى او در پاسى از شب (و من الّیل فاسجد له) «من» در «من اللیل»، براى تبعیض است; یعنى، بخشى از شب.

۲ - اقامه نماز در پاره اى از شب، توصیه خداوند به پیامبر(ص) (و من الّیل فاسجد له) مقصود از «سجده» - چنان که مفسران گفته اند - ممکن است نماز باشد.

۳ - سجده، رکن مهم نماز (و من الّیل فاسجد له) اطلاق «سجده» بر «نماز» ، از باب اطلاق جز بر کل است و این مى رساند که این جزء، از اجزاى مهم نماز است.

۴ - فرمان الهى به پیامبر(ص)، مبنى بر شب زنده دارى و تسبیح خداوند در بیشتر اوقات شب (و سبّحه لیلاً طویلاً)

۵ - ساحت خداوند، منزّه از هر عیب و نقص (و سبّحه) «تسبیح» (مصدر «سبّحه») به معناى تنزیه است. (لسان العرب)

۶ - منزّه دانستن خداوند از هر عیب و نقصى و اعتراف به این حقیقت، امرى مهم در سلسله معارف الهى (و سبّحه لیلاً طویلاً) توصیه خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر تسبیح او در بیشتر اوقات شب - به عنوان برنامه اى دائمى - بیانگر حقیقت یاد شده است.

۷ - فرمان خداوند به پیامبر(ص) مبنى بر گزاردن نماز شب (و سبّحه لیلاً طویلاً) یکى از معانى «تسبیح»، نماز است (قاموس المحیط و لسان العرب). بر این اساس مقصود از آن در این آیه، ممکن است نماز شب باشد.

۸ - تسبیح و تنزیه خداوند، از ارکان و اجزاى مهم نماز (و سبّحه لیلاً طویلاً)

۹ - اهمیت و جایگاه بلند شب زنده دارى، در سلسله تعالیم الهى (و سبّحه لیلاً طویلاً)

۱۰ - شب هنگام، وقت مناسب براى عبادت، تسبیح و ستایش خداوند (و من الّیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً)

۱۱ - عبادت و شب زنده دارى، نیروبخش و مقاومت آفرین، در برابر مشکلات و سختى ها (فاصبر لحکم ربّک ... و من الّیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً)

روایات و احادیث

۱۲ - «روى عن الرضا(ع) أنّه سأله احمد بن محمد عن هذه الآیة و قال: ما ذلک التسبیح، قال: صلاة اللیل;] از ایشان روایت شده است که احمد بن محمد [بزنطى ]درباره آیه «و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» سؤال کرد و گفت: این تسبیح چیست؟ آن حضرت فرمود: نماز شب است».

۱۳ - «و عنه(ع) أنّه قال فى قوله عزّوجلّ «و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» قال: أمره أن یصلى فى ساعات من اللیل ففعل(ص)...;] از امام صادق(ع) روایت شده که آن حضرت درباره سخن خداى عزّوجلّ «و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» فرمود: خداوند به [رسولش] دستور داده که در ساعاتى از شب، نماز گزارد. سپس آن حضرت این مأموریت را انجام داد...».

موضوعات مرتبط

  • احکام :۳، ۸
  • استقامت: زمینه استقامت ۱۱
  • اسماء و صفات: صفات جلال ۵
  • اقرار: اقرار به تنزیه خدا ۶
  • تسبیح: آداب تسبیح خدا ۱۰; تسبیح در شب ۴، ۱۰; تسبیح در نماز ۸; وقت تسبیح خدا ۱۰
  • تهجد: آثار تهجد ۱۱; اهمیت تهجد ۱، ۴، ۹
  • جهان بینى: جهان بینى توحیدى ۶
  • خدا: اوامر خدا ۱، ۴، ۷; اهمیت تنزیه خدا ۶; تنزیه خدا ۵، ۸; توصیه هاى خدا ۲
  • سجده: اهمیت سجده ۱; رکنیت سجده ۳; سجده بر خدا ۱
  • سختى: صبر بر سختى ۱۱
  • عبادت: آثار عبادت ۱۱; آداب عبادت خدا ۱۰; عبادت در شب ۱۰
  • محمد(ص): تسبیح محمد(ص) ۴; تکلیف محمد(ص) ۱، ۴، ۷; توصیه به محمد(ص) ۲; تهجد محمد(ص) ۴; نماز شب محمد(ص) ۷
  • نماز: اجزاء نماز ۸; احکام نماز ۳، ۸; ارکان نماز ۳; اهمیت نمازشب ۲، ۷، ۱۲، ۱۳

منابع

  1. مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۲۶; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۴۸۶.
  2. دعائم الإسلام، ج ۱، ص ۲۱۱; بحارالأنوار، ج ۸۴، ص ۱۵۹، ح ۴۷.