الإنشقاق ١٧

از الکتاب
پرش به: ناوبری، جستجو


ترجمه

و سوگند به شب و آنچه را جمع‌آوری می‌کند،

|سوگند به شب و آنچه را در بر گيرد

سوگند به شب و آنچه [شب‌] فروپوشاند،

و قسم به شب تار و آنچه در خود گرد آورده (و در دل شب خزیده و آرام گرفته).

و سوگند به شب و آنچه را [از موجودات پراکنده شده در روز، در خانه ها و لانه ها] جمع می کند

و سوگند به شب و هر چه را فرو پوشد،

و به شب و آنچه گرد آورد

و سوگند به شب و آنچه فراهم آرد و فرو پوشد- شبانگاه كه چارپايان و جانوران در آرامگاه خود گرد آيند-.

و سوگند به شب و هرآنچه که فرا می‌گیرد و زیر تاریکی خود جمع می‌گرداند!

سوگند به شب و آنچه (شب) فرو پوشاند.

و به شب و آنچه فراگیرد


الإنشقاق ١٦ آیه ١٧ الإنشقاق ١٨
سوره : سوره الإنشقاق
نزول : ٢ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ٥
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«وَسَقَ»: فرا گرفت. جمع کرد. در صورت اخیر، اشاره به بازگشت انواع حیوانات و پرندگان و حتّی انسانها به خانه‌ها و لانه‌های خود به هنگام شب است که مایه آرامش و آسایش عمومی جانداران است.


تفسیر

تفسیر نور (محسن قرائتی)


فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ «16» وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ «17» وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ «18» لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ «19» فَما لَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ «20» وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ «21»

به شفق، (سرخى بعد از غروب) سوگند مى‌خورم، و به شب و آنچه (زير پرده سياهى خود) جمع مى‌كند سوگند، و به ماه آنگاه كه كامل گردد سوگند. كه شما همواره از حالى به حال ديگر درآييد. پس آنان را چه شده كه ايمان نمى‌آورند؟ و آنگاه كه قرآن بر آنان خوانده شود، سجده نمى‌كنند؟

نکته ها

«يَحُورَ» از «حور» به معناى رجوع و بازگشت است و مراد از آن بازگشت به حيات اخروى در قيامت مى‌باشد.

«طَبَقٍ» به معناى تطبيق و انطباق است، يعنى قرار گرفتن دو چيز روى هم و به حالت نيز گفته مى‌شود، چون روح انسان با آن حالت منطبق شده است. پس‌ «لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ» يعنى شما بر حالتى وخصلتى سوار مى‌شويد كه مثل مَركبى شما را به‌سوى مقصد مى‌برد. «2»

همان گونه كه در آستانه غروب، سرخى نمودار مى‌شود، سپس سياهى شب آن را مى‌پوشاند و آنگاه نور مهتاب بر تاريكى شب پرتو مى‌افكند و اين حالات يكى پس از


«1». عبس، 34- 36.

«2». تفسير راهنما.

جلد 10 - صفحه 429

ديگرى مى‌آيد، شما انسان‌ها نيز يكى پس از ديگرى آمده و داراى حالاتى گوناگون در مسير تكامل به سوى خدا هستيد.

مراد از «لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ»، مراحل مختلف زندگى است كه انسان در مسير حركتش به سوى پروردگار آنها را طى مى‌كند. حيات دنيوى، حيات برزخى و حيات اخروى. «1»

ممكن است مراد از «لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ» اين باشد كه سرنوشت شما، طبق سرنوشت اقوام گذشته است. اگر مثل آنان انكار كنيد، هلاك مى‌شويد و اگر مثل آنان ايمان آوريد، نجات مى‌يابيد. حديثى نيز اين معنا را تأييد مى‌كند.

مراد از سجده در آيه‌ «إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ»، خضوع و تصديق و ايمان است و گرنه بايد هر آيه‌اى كه تلاوت شود مردم به سجده افتند.

پیام ها

1- منشأ بدبختى انسان، غفلت از معاد يا انكار آن است. «ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ»

2- منكران معاد بر اساس گمان انكار مى‌كنند نه علم. «ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ»

3- ريشه خوشى‌هاى مستانه، غفلت از آخرت است. كانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً ... ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ

4- عقل و احتياط حكم مى‌كند كه اگر يقين به قيامت نداريد، لااقل به وقوع آن گمان داشته باشيد، «يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ» «2» نه آنكه به عدم وقوع قيامت گمان بريد كه منشأ هلاكت است. «ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ»

5- نتيجه قرائت قرآن بايد عبوديّت و تسليم باشد. إِذا قُرِئَ‌ ... الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ‌

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ «17»

وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ‌: و سوگند به شب و آنچه جمع كند و فراهم آورد و بپوشد. يعنى به هر چه تاريكى شب آن را جمع كند و فرو پوشد، بعد از آنكه در روز منتشر بوده باشد، از انواع جنبنده‌ها؛ چه در شب هر چيزى كه هست به مأواى خود رجوع مى‌كنند.


«1» تفسير ابو الفتوح رازى، (چ اسلاميه)، ج 12، ص 34.

جلد 14 - صفحه 121


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌

إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ «1» وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ «2» وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ «3» وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ «4»

وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ «5» يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ «6» فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ «7» فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً «8» وَ يَنْقَلِبُ إِلى‌ أَهْلِهِ مَسْرُوراً «9»

وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ «10» فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً «11» وَ يَصْلى‌ سَعِيراً «12» إِنَّهُ كانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً «13» إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ «14»

بَلى‌ إِنَّ رَبَّهُ كانَ بِهِ بَصِيراً «15» فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ «16» وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ «17» وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ «18» لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ «19»

فَما لَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ «20» وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ «21» بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُكَذِّبُونَ «22» وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُوعُونَ «23» فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ «24»

إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ «25»

ترجمه‌

وقتى كه آسمان شكافته شود

و شنوا گردد براى پروردگارش و سزاوار باشد بآن‌

و وقتى كه زمين كشيده شود

و بيرون افكند آنچه را در آنست و خالى نمايد بجدّ و جهد خود را

و شنوا گردد براى پروردگارش و سزاوار باشد بآن‌

اى آدميزاد همانا تو سعى كننده‌اى بسوى پروردگارت سعى كردنى پس ملاقات كننده‌اى نتيجه آنرا

پس امّا كسيكه داده شود نامه عمل او بدست راستش‌

پس در آتيه حساب كرده ميشود حساب آسانى‌

و برميگردد بسوى كسانش خوشحال‌

و امّا كسيكه داده شود نامه عمل او از جانب پشتش‌

پس در آتيه ميخواهد هلاك خود را

و در آيد در آتش افروخته‌

همانا او بوده است در ميان كسان خود شادمان‌

همانا او گمان كرده آنكه هرگز باز گشت نميكند

بلى همانا پروردگار او باو بينا است‌

پس قسم نميخورم بسرخى ظاهر بعد از غروب در آسمان‌

و بشب و آنچه مستور نمايد

و بماه وقتى كه كامل گردد

هر آينه مرتكب شويد گناه را حالى بعد از حالى مطابق يكديگر

پس چيست مر آنها را كه ايمان نمى‌آورند

و چون خوانده شود بر آنها قرآن سجده نميكنند

بلكه‌


جلد 5 صفحه 365

آنانكه كافر شدند تكذيب ميكنند

و خدا داناتر است بآنچه در دل جاى ميدهند

پس مژده ده آنها را بعذاب دردناك‌

ولى كسانيكه گرويدند و بجا آوردند كارهاى شايسته را براى ايشان است مزدى بى‌منّت.

تفسير

خداوند حميد در قرآن مجيد مكرّر از اوضاع قيامت متعرّض انشقاق آسمان شده و در اين سوره ميفرمايد وقتى كه آسمان شكافته شود براى نزول ملائكه و بهم خوردن اوضاع دنيا و از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده كه شكافته شود از كهكشان كه آن راه سفيدى در وسط آسمان شب نمايان است و بشنود فرمان الهى را و منقاد شود در برابر اراده پروردگارش بتمام اجزاء وجود خود چون اذنت بمعناى استمعت است و سزاوار است كه آن منقاد و فرمان بردار پروردگار باشد و وقتى كه زمين ممدود و مبسوط و كشيده شود و بلندى و پستيهاى آن يكسان گردد و مستعدّ گردد براى اجتماع خلق اوّلين و آخرين در آن و در حديث نبوى است كه مبدّل ميشود زمين بزمين ديگرى و كشيده شود مانند چرم كشيده شده و ديده نشود در آن اعوجاج و نشيب و فرازى و بيرون اندازد آنچه در آنست از كنوز و معادن و اموات و خالى نمايد خود را بجدّ و جهد تا چيزى در باطن آن باقى نماند و قمّى ره نقل فرموده كه زمين ممتدّ و منشقّ ميشود پس مردم از آن بيرون ميآيند و اجابت نمايد فرمان حق را بانقياد ذاتى در تخليه و القاء و شايسته است براى آن كه منقاد و فرمانبردار باشد چون مخلوق و مقهور او است و نكته تكرار آيه معلوم است كه بملاحظه تعدّد منقاد است كه آسمان و زمين باشد و جواب اذا براى وضوح آن از سابق و لا حق ذكر نشده چون فرموده اى آدميزاده همانا تو با تمام قوى و اعمالت بجانب پروردگارت سير مينمائى سير مخصوصى پس در پيشگاه او براى حساب و جزا حاضر خواهى شد و آنرا خواهى ديد پس كسيكه نامه اعمالش بدست راستش داده شده باشد و حسنات او بر سيّئاتش غالب باشد در آن روز حساب سهل و آسانى دارد چون ثواب حسناتش باو داده ميشود و از سيّئاتش خداوند كريم ميگذرد چنانچه در جوامع نقل نموده كه حساب يسير ثواب دادن بر كارهاى خوب و گذشتن از كارهاى بد است و كسيكه سخت‌گيرى شود باو در حساب‌


جلد 5 صفحه 366

معذّب است و چنين كسى بعد از فراغت از حساب باز گشت ميكند نزد كسان خود از اهل ايمان و عمل صالح كه قبل از او يا با او ببهشت ميروند خوشحال و مسرور و فرحناك يا نزد اهل و عيال خود در بهشت از خدمتگزاران و حور العين و اطفال بيگناهش و كسيكه نامه اعمالش از پشت سرش بدست چپش داده شود چون فرشتگان از ديدار رخسار او كراهت دارند پس آن روز فرياد و فغان او بويل و ثبور بلند شود و مرگ و هلاك خود را از خدا طلب نمايد و داخل در جهنّم گردد چون در دنيا باهل و عيال و جاه و جلال و مال و منال مغرور و مسرور و شادمان بوده و در بند آخرت نبوده و گمان داشته كه رجوع بحكم الهى نميكند و بعد از مردن زنده نميشود بلى رجوع ميكند و زنده خواهد شد چون خدا بأعمال بنده خود بصير و بينا است و بايد داد مظلوم را از ظالم بستاند و هر كس را بجزاى عملش برساند پس قسم نميخورم چون محتاج بقسم نيست يا نه چنين است كه شما تصوّر كرديد قسم ياد ميكنم يا لا زائده و مراد آنست كه سوگند بشفق چنانچه مكرّر اين احتمالات در اين جمله ذكر شده و قمّى ره فرموده مراد از شفق سرخى بعد از غروب آفتاب است و سوگند بشب و آنچه جمع نمايد و مستور كند بظلمت خود از حيوانات و مبصرات و سوگند بماه وقتى كه تابش آن مجتمع و به اتمام رسد و بدر گردد كه شما مردم آخر الزّمان هر آينه مرتكب اعمالى خواهيد شد مانند اعمال پيشينيانتان بعينها و هو هو حالى بعد از حالى و طبقه‌ئى بعد از طبقه‌ئى تا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زنده است از آزار او دست بردار نيستيد و بعد از او با اوصياء او ستيزه نمائيد و حق ايشان را غصب كنيد و پى در پى مقتول و مسمومشان نمائيد تا آنكه كار بجائى رسد كه وصى دوازدهم از انظار شما غائب گردد و در تكاليف خودتان حيران و سر گردان بمانيد و احكام اسلام را يك يك نقض نمائيد و اوّل آنها امامت است و آخرشان نماز چنانچه مستفاد از روايات متعدّده اين مقام است و در جوامع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده كه روزى آن حضرت آخر سوره علق را قرائت فرمود پس او و حاضرين از اهل ايمان سجده نمودند و قريش دست ميزدند بالاى سر ايشان و صفير ميكشيدند پس نازل شد اين آيه كه مفادش آنست كه پس چه عذرى دارند كفّار قريش و چه‌


جلد 5 صفحه 367

موجب شده براى آنها كه بعد از اتمام حجّت از طرف خداوند بر آنها بظهور معجزات ايمان نميآورند و وقتى كه قرآن بر آنان تلاوت شود سجده نميكنند معلوم ميشود اينها جز تكذيب همّ ديگرى ندارند و خدا ميداند كه چه كينه و عداوت و تعصّب و جهالتى را در باطن خود جاى دادند كه نميگذارد فكر در آيات الهى نمايند و بيابند اعجاز آنرا پس بشارت ده اى پيغمبر آنها را بعذاب دردناك و بر سبيل استهزاء از آن تعبير ببشارت شده ولى كسانيكه ايمان آوردند و اطاعت نمودند اوامر الهى را براى ايشان اجر و مزدى است كه قطع نميگردد و دوام دارد كه نعم بهشتى باشد يا اجرى است كه در مقابل آن منّت بر آنها نهاده نميشود اين بنابر آنست كه مراد از اين آيه استثناء منقطع باشد و الامراد از مأجورين به اجر غير مقطوع از آن كفّار كسانى هستند كه ايمان بياورند و توبه كنند از كفر و معاصى خودشان و ثواب تلاوت اين سوره در ذيل سوره انفطار گذشت و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.


جلد 5 صفحه 368

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


فَلا أُقسِم‌ُ بِالشَّفَق‌ِ «16» وَ اللَّيل‌ِ وَ ما وَسَق‌َ «17» وَ القَمَرِ إِذَا اتَّسَق‌َ «18» لَتَركَبُن‌َّ طَبَقاً عَن‌ طَبَق‌ٍ «19»

‌پس‌ قسم‌ ياد نميكنم‌ بشفق‌ و ‌به‌ شب‌ و آنچه‌ ظاهر ميكند و ماه‌ زماني‌ ‌که‌ تام‌ و تمام‌ ميشود ‌هر‌ آينه‌ ‌هر‌ يك‌ ‌بر‌ ديگر سوار ميشود طبقه‌ طبقه‌.

(فَلا أُقسِم‌ُ) بقول‌ مفسرين‌ ‌لا‌ زايده‌ ‌است‌ ‌يعني‌ ‌پس‌ قسم‌ ميخورم‌، و بنا ‌بر‌ آنچه‌ گفتيم‌ كلمه زايده‌ ‌در‌ قرآن‌ نيست‌ معني‌ ‌از‌ شدت‌ وضوح‌ مطلب‌ احتياج‌ بقسم‌ ندارد زيرا قسم‌ ‌براي‌ امري‌ ‌است‌ مبهم‌ ‌غير‌ معلوم‌ اما امر واضح‌ روشن‌ احتياج‌ بقسم‌ ندارد ‌پس‌ قسم‌ نميخورم‌:

(بِالشَّفَق‌ِ) شفق‌ حمره‌ مغربيه‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌پس‌ ‌از‌ غروب‌ شمس‌ طرف‌ مغرب‌ ظاهر ميشود و تقريبا يك‌ ربع‌ ساعت‌ ظاهر ‌است‌ سپس‌ زايل‌ ميشود ‌که‌ علامت‌ مغرب‌ ‌است‌ و وقت‌ نماز مغرب‌ ميشود.

وَ اللَّيل‌ِ وَ ما وَسَق‌َ وسق‌ بمعني‌ جمع‌ آوري‌ ‌است‌ ‌ يا ‌ بظهور ستارگان‌ ‌که‌ ‌در‌ روز نمايان‌ نيستند و ‌در‌ شب‌ نمايان‌ ميشوند ‌ يا ‌ ‌به‌ اينكه‌ تمام‌ افراد انس‌ و حيوانات‌ ‌در‌ شب‌ ‌در‌ منزلهاي‌ ‌خود‌ مجتمع‌ ميشوند و استراحت‌ ميكنند بخلاف‌ روز ‌که‌ متفرق‌ ميشوند و اشتغال‌ بامور معيشتي‌ پيدا ميكنند.

وَ القَمَرِ إِذَا اتَّسَق‌َ ‌از‌ همان‌ ماده‌ وسق‌ ‌است‌ ‌يعني‌ ماه‌ تمام‌ نورش‌ مجتمع‌ ميشود ‌که‌ ليالي‌ بدر ‌است‌ شب‌ سيزده‌ و چهارده‌ و پانزده‌ ‌که‌ نصف‌ قرص‌ ‌که‌ مقابل‌ شمس‌ ‌است‌ و نوراني‌ ‌است‌ ‌بر‌ زمين‌ تابش‌ ميكند.

لَتَركَبُن‌َّ طَبَقاً عَن‌ طَبَق‌ٍ بعضي‌ مفسرين‌ كلمه‌ لتركبن‌ ‌که‌ مؤكد بضم‌ تأكيد و نون‌ تأكيد ‌است‌ مفرد شمردند و گفتند خطاب‌ ‌به‌ پيغمبر ‌است‌ و مراد ‌اينکه‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌از‌ ‌اينکه‌ قوم‌ بشما مصائبي‌ وارد ميشود يكي‌ ‌بعد‌ ‌از‌ ديگري‌ ساحر و مجنون‌ و كذاب‌ و مفتري‌ ميگويند خاكروبه‌ ‌بر‌ سرت‌ ميريزند شكمبه‌ شتر ‌بر‌ سرت‌ ميريزند سنگ‌ بقدمهايت‌ ميزنند عبا بگردنت‌ ميتابند عهد نامه‌ تمام‌ ميكنند ‌که‌ بشما و بستگانت‌ چيزي‌ نفروشند و ندهند و سه‌ سال‌ ‌در‌ شعب‌ ابي‌ طالب‌ ‌با‌ سختي‌ و ترس‌ زندگي‌ كني‌ و عاقبت‌ تصميم‌ قتل‌

جلد 18 - صفحه 55

تو ‌را‌ بگيرند ‌تا‌ فرار كني‌ و سپس‌ ‌با‌ تو بجنگند ‌در‌ بدر و حنين‌ و احد و احزاب‌ و منافقين‌ ‌آنها‌ چه‌ اندازه‌ اذيت‌ كنند ‌که‌ بفرمايد:

(‌ما أوذي‌ نبي‌ مثل‌ ‌ما أوذيت‌)

بايد صبر كني‌ و تحمل‌ كني‌ و بدستورات‌ رسالتت‌ رفتار نمايي‌ لكن‌ ظاهر ‌اينکه‌ ‌است‌ ‌که‌ لَتَركَبُن‌َّ جمع‌ ‌است‌ و خطاب‌ بجميع‌ افراد بشر ‌است‌، و مراد ‌از‌ طَبَقاً عَن‌ طَبَق‌ٍ ‌ يا ‌ ‌اينکه‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌هر‌ طبقه‌ ميروند و طبقه‌ ديگر جايگير ‌آنها‌ ميشوند مثل‌ كاروانسرايي‌ ‌که‌ يك‌ طبقه‌ بار مياندازند سپس‌ بار ميكنند طبقه‌ ديگر جاي‌ ‌آنها‌ ‌را‌ ميگيرند و هكذا ‌که‌:

‌در‌ ‌اينکه‌ سراي‌ دو ‌در‌ چون‌ ضرورت‌ ‌است‌ رحيل‌

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 17)- «و سوگند به شب و آنچه را (از امور پراکنده) جمع‌آوری می‌کند» (و اللیل و ما وسق).

نکات آیه

۱ - سوگند خداوند به شب و تمامى موجودات پراکنده اى که تاریکى شب آنها را گرد هم جمع مى کند. (و الّیل و ما وسق) واژه «وَسْق» به معناى جمع کردن چیزهایى است که متفرق باشند(مفردات). گویا مراد جمع شدن جاندارانى است که با فرارسیدن تاریکى شب، از همه طرف به محل استراحت خود مى روند.

۲ - سوگند خداوند، به هر چه تاریکى شب آن را فراگیرد. * (و ما وسق) «ما» در «ما وسق»، موصول است و ضمیرى که به آن برمى گردد، در کلام نیامده است. مصداق «ما وسق»، ممکن است تمام موجودات جاندار و بى جان باشد که تاریکى شب، آنها را زیر پرده سیاه خود جمع مى کند.

۳ - ماهیت شب و گسترش تاریکى آن بر موجودات و نقش آن در گرد هم آمدن جانداران، شگفت و با عظمت است. (و الّیل و ما وسق)

موضوعات مرتبط

  • حیوانات: عوامل تجمع حیوانات ۳
  • سوگند: سوگند به شب ۱; سوگند به موجودات در تاریکى ۱، ۲
  • شب: آثار تاریکى شب ۳; شگفتى شب ۳; عظمت شب ۳
  • قرآن: سوگندهاى قرآن ۱، ۲

منابع